NLMet woekerende taal doet Moya De Feyter je in Soelaas nadenken over welke vormen troost kan aannemen
Een kunstdocent koestert in Soelaas gevoelens voor haar leerling, en zoekt toevlucht bij een uitvaartbegeleider. In indringend proza beschrijft de bekroonde dichter Moya De Feyter de complexe verhoudingen van drie dolende zielen.
“Ik wist dat ze op een dag zou komen. Ik wist niet dat ze zou kiezen voor een avond waarop de regen en de wind als jaloerse broers tegen elkaar tekeergingen, een avond waarop de meeste mensen zich misnoegd in hun huizen verschuilen. Toen ik haar zag vergat ik op slag hoe je je hoort te gedragen wanneer iemand contact probeert te maken, wanneer iemand je deurbel indrukt, wat in de meeste gevallen toch betekent: laten we met elkaar spreken. Ik stond op de stoep in de gietende regen en ik kon alleen maar naar haar kijken.”
Zo begint Soelaas, het prozadebuut van de Vlaamse dichter Moya De Feyter, winnaar van de J.C. Bloem-poëzieprijs in 2021. Aan het woord is Willem, een vereenzaamde dertiger die alleen woont in een tochtige en vochtige flat. Hij leeft van zijn baan als spreker van troostende woorden bij uitvaarten; verder gebeurt er niet echt iets spannends in zijn leven. Tot die stormachtige avond waarmee het boek begint.
De vrouw die plots weer in zijn leven opduikt is Ilara, zijn voormalige docente kunstgeschiedenis. Langzaam leren we dat Ilara even plots uit het leven van Willem en zijn medeleerlingen verdween als ze nu weer opdook. Net op het moment dat ze de leerlingen begeesterde met haar gewaagde lessen over kunst, en hen inspireerde tot het maken van een prikkelend guerrillakunstwerk over uitstervende dieren, als alternatief voor het doorgaans liederlijke afscheid van het middelbare schoolleven.
De Feyter vertelt een verhaal over mensen die zich niet helemaal thuis voelen in deze jachtige wereld Moya De Feyter vertelt het verhaal van Willem en Ilara in afwisselende perspectieven. Op het ene moment is Willem aan het woord. Hij vertelt over het heden, over Ilara die in zijn kale flat logeert en soms dagenlang niet naar buiten gaat. Maar hij dwingt zijn oude lerares niet om meer te zeggen of meer te doen dan waar ze klaar voor is. In de klas voelde Willem zich ooit aangeraakt door alleen al de blik van zijn lerares, en dat was voor hem voldoende. Nu probeert hij er op dezelfde manier te zijn voor haar.
In een ander perspectief, ook gezet in een ander lettertype, is Ilara aan het woord. Zij blikt terug op haar tijd als docent, elf jaar geleden. Zo leren we ook een derde personage kennen, de mysterieuze Robin, voor wie zowel Willem als Ilara warme gevoelens koesteren. Robin is een erg gesloten en moeilijk te lezen tienermeisje, maar toch komen Robin en Ilara zeer dicht bij elkaar, een verhouding die flirt met de grenzen van wat toegelaten is tussen leerling en docent.
Koppige geit
Dat uitgangspunt diept De Feyter uit om een verhaal te vertellen over mensen die zich niet helemaal thuis voelen in deze jachtige wereld en evenmin uitblinken in heldere communicatie. Hun taal is de kunst. En kunst moet je met rust laten, schreeuwt Robin op een bepaald moment door de klas. Ze zoeken wel op allerhande manieren troost, soelaas.
Ook Ilara vindt die in de kunst, en dan vooral in het werk van Mark Rothko, gedomineerd door de kleur geel. Maar ook andere kunstenaars passeren de revue, van Vincent van Gogh over het kleurrijke feminisme van Judy Chicago tot Marina Abramović. Er is ook een hoofdrol weggelegd voor een koppige geit, die niets moet weten van mannen of bokken. En uiteraard vinden ze troost en verbinding bij elkaar. Ilara vertelt dat ze vertraging vindt bij Robin, en voegt eraan toe: “Er bestaat geen kostbaarder geschenk.”
Toch is het niet Robin naar wie ze elf jaar na haar plotse verdwijning heen vlucht, maar Willem. Hij was zonder het te weten het anker voor beide, een toevluchtsoord. Net zoals hij dat ooit was voor Viola, de achttienjarige die zou sterven aan kanker, en op wiens uitvaart hij moest spreken. Als uitvaartspreker leerde hij de mensen over wie hij liefdevol sprak doorgaans pas kennen na hun dood, maar deze keer was het anders. Ook Ilara probeert hij nu op zijn voorzichtige manier te doorgronden, maar zijn eerste bekommernis is toch om er gewoon te zijn, als toevluchtsoord.
De Feyter beschrijft in vaak poëtische zinnen over hoe we terugkijken op wat er is gebeurd. “We denken dat het leven uit feitelijke gebeurtenissen bestaat, maar dat is een vergissing. Het bestaat uitsluitend uit emotionele interpretaties”, zo overpeinst Ilara op een bepaald moment wat haar is overkomen.
Langzaam komen we ook te weten waarom Ilara zo plots uit het leven van Robin en Willem verdween. Ook dat heeft te maken met vertrouwen, met het zoeken naar verbinding. Maar misschien is ook dat interpretatie, want “de wegen naar het verleden zijn onverlicht”.
Hier en daar vliegt al eens een metafoor uit de bocht en de zinnen van De Feyter hadden soms een iets strakkere redactie verdiend. Maar Soelaas is wel het bewijs dat deze dichter ook indringend proza kan schrijven, dat aanzet tot nadenken over hoe wij ons verhouden tot elkaar.
Moya De Feyter, Soelaas, Pelckmans, Kalmthout, 2026, 320 p.
nl
Geef een reactie
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.