NLWat als mijn oma’s elkaar hadden ontmoet, vraagt Teddy Tops zich af in ‘Egelskop’
In haar debuutroman beschrijft Teddy Tops hoe het leven van haar twee oma’s eruit had kunnen zien in een wereld die vrouwen wél alle kansen biedt. Tops’ alternatieve feministische geschiedschrijving in Egelskop is tegelijk intrigerend en poëtisch.
Aan het eind van ‘Bovengronds’, het eerste deel van Egelskop, was deze lezer toch even flink in de war. Bestaat deze verteller wel? Of is de “ik” die aan het woord komt een fantasme, een mens die er nooit is geweest?
Dat is precies het uitgangspunt van Teddy Tops’ debuutroman. Vrouwen die “gewoon” kinderen baren komen niet in de geschiedenisboeken terecht. En toch is dat wat de verteller wil voor haar oma’s. “Wanneer ze niet mijn opa’s maar elkaar hadden ontmoet, zouden mijn ouders niet geboren zijn, zou ik niet geboren zijn, hadden zij misschien een vol leven kunnen leiden.” Dat volle leven staat beschreven in Egelskop.
Teddy Tops hanteert een stijl die je ‘poëtisch feminisme’ zou kunnen noemen © Lin Woldendorp
En daarvoor heb je een verteller nodig. Die is haar ouders verloren toen ze vier was, waardoor er niemand was om haar te zeggen hoe ze het leven moet leiden. In enkele korte hoofdstukken die door het boek zijn geweven, staat ze op een brug te kijken naar de plek waar de auto van haar ouders, met de verteller op de achterbank, in het water terechtkwam. Ze vertelt per minuut wat er gebeurt met een lichaam als dat verdrinkt, voor iedere minuut een hoofdstukje. Het zijn claustrofobische fragmenten, waarin ze een afslag neemt naar een ander soort verhaal: “Wat zou er gebeuren, als alles nog kon?”
In het begin van het boek geeft de verteller ook wat over haar ware zelf en haar echte oma’s prijs. Oma Jo was een brave boerendochter uit Drenthe, tot de familie naar Eindhoven verhuisde. De vader van Jo was er toezichthouder, hij deelde het geld en de klappen uit. Oma Levi, van Joodse origine, had piekhaar, droeg mannenoverhemden en had een alcoholprobleem. “Mensen hebben gezegd dat ik op haar lijk”, klinkt het zonder ironie. Zelf maakte de verteller de havo niet af en ook tal van andere studies niet, ze schrijft er met zelfspot over. “Ik wilde ooit journalist worden en deed er een studie voor, maar ik loog te veel (…) Ik zou een hond kunnen reanimeren, maar geen paard. Ik kan tot tien tellen in veel talen, maar niet discussiëren. Ik ken het wetboek van voor naar achter, maar mag het niet uitvoeren.”
De grootmoeders van de verteller krijgen in ‘Egelskop’ het leven zoals ze het hebben verdiend, het leven waarvoor ze hebben gevochten
Geen idee of het iets met die opleiding journalistiek heeft te maken, maar schrijven kan Teddy Tops (1989) heel zeker. Na de eerste pagina’s, waarvan je kan vermoeden dat ze nog enige biografische waarheid bevatten, begint het echte verhaal, over de spannende, avontuurlijke levens die Levi en Jo wel hadden verdiend, maar nooit hebben geleefd. Al is ook hier de echte geschiedenis nooit ver weg. Tops heeft er, naast de passages over de verdrinkingsdood van haar ouders, nog een andere stilistische vondst voor bedacht: cursief gedrukte passages waarin ze kort de tijdgeest vat waarin de verhalen zich afspelen.
Die stukken gaan over het vooroorlogse Drenthe (“Drenthe rook naar turf. Ouders snurken onder een dak van klei en takken. Met dertien kinderen in één plaggenhut”) en over het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog (“Afgebladderde verfletters op muren: OZO. Oranje Zal Overwinnen. Hoe mensen elkaar nog steeds zoeken. In advertenties, via de radio, in ondergrondse blaadjes”), tot de veranderende tijdgeest na de oorlog (“Uit eten: bij de chinees om de hoek. Voor het eerst een nummertje voor ieder gerecht”). In ‘Ondergronds’, het tweede deel, wil de verteller alles wat na haar ouders kwam graag weggummen. Het leidt tot een mooie opsomming van alle ellende in de wereld, van fatbikes over de toeslagenaffaire tot Elon Musk. Maar evengoed Dancing with the Stars of de string boven de spijkerbroek.
Maar het belangrijkste in Egelskop blijft de alternatieve geschiedenis. Jo vermoedt tijdens de oorlog dat haar familie samenwerkt met de Duitsers, en wordt er opstandig van. Ze wordt een van de boegbeelden van de tweede feministische golf. Levi raakt vaak op de dool, belandt bij een baardvrouw in het circus of dronken in het bed van een prostituee in de rosse buurt, maar ze leeft wel zoals zij dat wil.
Sommige passages grijpen naar de keel, zoals die over de brief die Levi en haar zussen krijgen van de Nederlandse Spoorwegen, omdat ze de treinreis van hun ouders richting de dood nog moeten betalen. En de passage waarin Levi met een breinaald in de kleedkamer van de dancing een abortus uitvoert, is zelfs fysiek aangrijpend.
Naast de ellende en de tegenslagen zijn er ook de triomfen. Er zit veel moois in Egelskop. Jo bezoekt vakbondsbijeenkomsten van de Rooie Wieven en schopt het tot in de Tweede Kamer als een van de eerste vrouwen daar. Levi wordt niet zomaar een danseres, maar Europees kampioen stijldansen, met als partner een Duitse danseres die zich als man vermomt, wat voor de nodige verwarring zorgt bij de jury. Jo en Levi krijgen hier het leven zoals ze het hebben verdiend, het leven waarvoor ze hebben gevochten. De stijl waarin Tops die levens beschrijft, zou je “poëtisch feminisme” kunnen noemen: vol schoonheid, maar ook strijdvaardig. Een raak debuut.
Teddy Tops, Egelskop, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2026, 160 p.
Gerelateerde artikelen
nl
Geef een reactie
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.