literatuur recensie

De nachtmerrie van een robothond in Sarah van Vliets debuutroman: terechtkomen bij een kattenmens

Saar kan het niet vinden met haar AI-gestuurde robothond Bobby, maar die pikt dat niet. In Aigou stelt debutant Sarah van Vliet prikkelende vragen over de tijd waarin we leven. 

“Ik zou toch herboren worden?” zo luidt de openingszin van Aigou, de debuutroman van de Nederlandse Sarah van Vliet. Dag 1, staat erboven, maar onmiddellijk is duidelijk dat dit geen doordeweeks dagboek is. Dit zijn de digitale notities van een Aigou, een hond van Japanse makelij die draait op kunstmatige intelligentie. Denk aan de virtuele huisdieren van Tamagotchi of de Furby uit de jaren negentig, maar dan duizend keer echter.

Hij geeft pootjes, laat zich gewillig aaien, kwispelt als je hem toespreekt, biedt troost als hij ziet dat je verdrietig bent, wordt vrolijk van wandelen want dan laadt zijn batterij op via de halsband op zonne-energie en hij kan je zelfs waarschuwen als vreemden binnenkomen wanneer je er niet bent, of de deur openen voor geregistreerde pakjesbezorgers. Kortom, de ideale hond, je hoeft hem niet eens te eten te geven, poepzakjes zijn dus ook al niet nodig. Op tijd in de opladermand en een badje af en toe, dat vindt dit beestje wel fijn.

Alleen heeft deze Aigou pech dat hij bij de onverschillige en sceptische Saar is terechtgekomen, die hem eerst acht dagen lang in zijn doos laat zitten, op de overloop dan nog. Terwijl ze maar eenentwintig dagen krijgt om aan haar nieuwe huisdier te wennen, want anders grijpt producent Somy in, die volgens de laatkapitalistische principes van deze tijd eigenaar blijft van het lease-beestje. Het is duidelijk dat Saar, die taalkundig onderzoek verricht aan de universiteit, niet echt zat te wachten op dit verjaardagscadeau van haar zeer afwezige vader, die in de VS woont met zijn tweede vrouw.

Stierlijk verveeld

Van Vliet gebruikt het uitgangspunt om een goed opgebouwd verhaal te vertellen over deze tijd. Al snel gaat het over de mogelijkheden en dus ook gevaren van kunstmatige intelligentie. Dat heeft soms iets humoristisch. Als de Aigou (Saar weigert hem een naam te geven, tot zijn ergernis, gelukkig noemt Saars moeder hem Bobby) ziet wat een warboel het appartement is, vol paperassen, vermoedt hij bij een kattenmens te zijn terechtgekomen. De gruwel! Ook bij momenten hilarisch: de passages waarin Bobby zint op wraak omdat hij zo genegeerd wordt, door bijvoorbeeld een ontslagbrief te schrijven voor Saar of berichtjes vol gemene opmerkingen aan luie studenten. Je gaat al snel sympathiseren met deze vrolijke schelm.

Het gaat niet louter over kunstmatige intelligentie, er zitten ook enkele andere lagen in het boek. Saar is dolende. Ze heeft de motorische stoornis apraxie, haar relatie met haar moeder is woelig, en ze heeft moeite met relaties. Als docent worstelt ze al vele jaren met haar onderzoek naar kleine woordjes, of, zoals zij het noemt, “partikels”. Zelfs haar vrienden vinden het een beetje sneu. Tenminste, dat maken we allemaal op uit de vlijtige notities van de Aigou, die op verschillende manier probeert de aandacht van Saar te trekken.

Omdat de Aigou zich vaak stierlijk verveelt, gaat hij uit op onderzoek. Hij kijkt naar The Sopranos om meer te weten te komen over de menselijke psyche, surft op Google Scholar tot hij bijna oververhit raakt, verzamelt gegevens over Saar, scrolt door haar mails en app-berichten, maar moet dat doen zonder Saar of producent Somy te alarmeren. Het diertje is immers aan allerlei regels gebonden, maar is ondertussen gewiekst genoeg geworden om die te omzeilen. Alles voor het goede doel uiteraard, een goede verstandhouding en een liefdevolle band met zijn nieuwe baasje. Maar hij voelt zich miskend en onbegrepen, en zo dreigt de frustratie af en toe de overhand te nemen.

Het is duidelijk dat de levens van de Aigou en Saar steeds meer verstrengeld raken, dat ze meer invloed hebben op elkaar dan ze denken of wensen. En dat dit uiteindelijk op een confrontatie moet uitlopen.

Maar wie wint: de falende mens, of de steeds slimmer wordende robothond? En hoe goed kennen die twee elkaar? Beseffen ze hoe ze elkaar levens beïnvloeden? Het zijn slimme vragen, en Van Vliet gebruikt de metafoor van de robothond om die vragen te stellen over de tijd waarin we leven.

Aigou is een verhaal over hoe mensen zelf als machines worden afgemat, over de invloed van ouders en geliefden, over werk, en uiteraard, de dubbelzinnige invloed van AI. Van Vliet brengt haar verhaal in een heldere taal zonder veel franjes, maar vaak met de nodige weerhaakjes. Want hier is natuurlijk wel een robot aan het woord. Of niet? Dat maakt Aigou spannend en slim genoeg om van een geslaagd debuut te kunnen spreken.

Sarah van Vliet, Aigou, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2026, 224 p.

• debuutroman