Deel artikel

Lees de hele reeks
de franse nederlanden, taal recensie

Hij noemde zijn boek ‘Taalmoord’, maar toch ziet Wido Bourel nog een toekomst voor het Nederlands in Noord-Frankrijk

2 oktober 2026 4 min. leestijd De Franse Nederlanden

Opzienbarend, soms radicaal en niet bang om de koe bij de horens te vatten: zo laat Taalmoord zich het best omschrijven. In zijn nieuwe boek geeft Wido Bourel een persoonlijke blik op de geschiedenis en het verval van het Nederlands in Frans-Vlaanderen. Tegelijk pleit hij voor een herwaardering van taal als drager van gemeenschap, erfgoed en identiteit.

In Frans-Vlaanderen heeft het Frans-Vlaams, een regionale variëteit van het Nederlands, door de verfransing sterk aan terrein verloren. De taal dreigt haar plaats als levende omgangstaal te verliezen. Verschillende verenigingen en initiatieven, zoals het Comité Flamand de France en de ANVT (de Akademie voor Nuuze Vlaemsche Taele), zetten zich daarom in voor het behoud en de herwaardering van het Vlaams in de regio.

Bourel kijkt kritisch naar sommige van die initiatieven. Vooral de tendens om het Frans-Vlaams als een afzonderlijke taal naast het Standaardnederlands te positioneren, roept bij hem vragen op. Hij ziet beide talen eerder als complementair, het Frans-Vlaams als gesproken streektaal en het Nederlands als geschreven standaardtaal. Vanuit die visie toont hij zowel wat in het verleden verloren is gegaan als welke uitdagingen vandaag nog spelen.

Volgens Bourel werd het Vlaams in Frankrijk verzwakt door de afstand tot het Standaardnederlands

Wat begint als een alfabetische inventaris van historische plaatsnamen en andere benamingen in Frans-Vlaanderen, die in de loop van de geschiedenis door de verfransing veranderden of verdwenen, groeit uit  tot een persoonlijke en anekdotische taalreis. Bourel vertelt over zijn eigen kennismaking met het Nederlands en het Vlaams, en neemt de lezer mee naar verschillende taalsituaties en taalbehoeders in Frans-, Belgisch- en Zeeuws-Vlaanderen. Zijn taalreis reikt verder dan het Frans-Vlaams net over de schreve (grens): hij trekt het debat open naar de bredere Europese omgang met taal, gemeenschap en identiteit.

Voor Bourel is taal een belangrijk onderdeel van identiteit, maar niet de enige maatstaf voor wie tot een volk behoort: ook geschiedenis, cultuur, afkomst en gedeeld erfgoed spelen een rol. Die visie past hij toe op Frans-Vlaanderen, waar het Vlaams volgens hem zowel door verfransing als door de afstand tot het Standaardnederlands werd verzwakt en geïsoleerd. Zonder structurele ondersteuning dreigt de streektaal zo een museumstuk te worden in plaats van een levende taal. Bourel wijst bestaande initiatieven rond het Vlaams en het Nederlands niet af, maar vraagt zich af of hun aanpak wel het gewenste resultaat oplevert.

Precies daar ontstaat het debat over de verhouding tussen het Vlaams en het Nederlands, dat Bourel uitgebreid behandelt. Een ander groot thema in zijn boek is de bredere verschuiving van gemeenschap naar maatschappij en de gevolgen daarvan voor identiteit.

Beter een brug beter dan een muur

Bourel pleit ervoor om het Frans-Vlaams en Nederlands als complementair te zien in plaats van als concurrenten. Hij vindt dat beide talen nodig zijn om de taal en cultuur van Frans-Vlaanderen te behouden. Ik volg hem hierin gedeeltelijk, maar in de praktijk lijkt het mij vooral logischer om vooral het Nederlands als brugtaal te versterken, omdat dit in Vlaanderen de onderwijstaal is en Frans-Vlamingen kansen biedt om er te studeren en te werken, zonder het West-Vlaams daardoor te verwaarlozen. Van deze concrete taalproblematiek leidt Bourel ons naar de bredere vraag welke rol taal nog speelt binnen een gemeenschap.

Van gemeenschap naar maatschappij

Bourel stelt dat taalverarming onderdeel is van een breder maatschappelijk proces dat een groot deel van Europa treft: jongeren lezen en schrijven minder, de woordenschat neemt af en het Engels wordt steeds dominanter. Hoewel ik het ermee eens ben dat Engelse invloeden het Nederlands veranderen, vind ik Bourels visie soms te radicaal. Taal verandert voortdurend en heeft zich in het verleden ook aangepast aan andere invloeden. Het Nederlands zal daardoor niet zomaar verdwijnen. Belangrijker lijkt mij om het Nederlands vooral bij jongeren, aantrekkelijker te maken in plaats van elke Engelse invloed als een bedreiging te zien.

Wido Bourel Wido Bourel pleit ervoor om het Frans-Vlaams en Nederlands als complementair te zien in plaats van als concurrenten
© Ertsberg

Technologie en veranderingen in het onderwijs kunnen een invloed hebben op bovenstaande veranderingen in onze maatschappij, maar volgens de auteur zijn dit slechts oppervlakkige oorzaken. Bourel verbindt taalverarming aan de verzwakking van de gemeenschap. Volgens hem ontstaat taalverarming wanneer mensen steeds minder dezelfde cultuur, rituelen, normen en waarden delen. Taal wordt dan volgens hem vooral een middel om informatie uit te drukken. Hij verwijst naar de toenemende verengelsing van universiteiten en het professionele leven: wanneer het Nederlands daar steeds meer plaatsmaakt voor het Engels, verliest het volgens hem ook een deel van zijn maatschappelijke en verbindende functie.

Bourel biedt ook oplossingen aan, waaronder de erkenning van het Standaardnederlands als streektaal in Frans-Vlaanderen

Daar ben ik het niet volledig mee eens. Hoewel vandaag minder mensen uitsluitend binnen één gemeenschap leven, en mensen meer contacten hebben buiten hun eigen dorp of streek, betekent dit volgens mij niet dat er minder verbondenheid is. De manier van samenhorigheid is gewoon veranderd. Mensen voelen zich vandaag bijvoorbeeld verbonden met familie en vrienden, maar ook met groepen met dezelfde interesses, zoals een sportclub, muziekgroep of online community. Sociale media maken het bovendien mogelijk om contact en gemeenschappen te onderhouden, ook wanneer mensen niet in dezelfde omgeving wonen. Samenhorigheid is daardoor minder plaatsgebonden dan vroeger, maar daarom niet noodzakelijk minder sterk.

Bourel biedt ook oplossingen aan, zoals meer investeringen in Nederlandstalig onderwijs, ondersteuning van Frans-Vlaamse leerlingen die in Vlaanderen studeren, erkenning van het Standaardnederlands als streektaal in Frans-Vlaanderen, het ontsluiten van archieven in het Nederlands en meer Vlaams-Nederlandse samenwerking. Daarmee wil hij niet alleen het verleden bewaren, maar ook de toekomst van de taal versterken.

‘’t Is nog al nie naar de wuppe’

Bourel eindigt niet pessimistisch. Met de uitdrukking ’t Is nog al nie naar de wuppe (die bekend is van een lied van Het Zesde Metaal en zoveel betekent als: het is nog niet naar de vaantjes) maakt hij duidelijk dat de taalstrijd niet verloren is. Ondanks de vele bedreigingen voor de taal valt er nog veel te redden.


© Ertsberg

Bourel toont wat dreigt te verdwijnen, maar laat ook zien dat een taal kan blijven bestaan zolang mensen haar blijven doorgeven. Hoewel ik sommige van zijn standpunten ietwat radicaal vind, hebben zijn betrokkenheid en persoonlijke kijk op de situatie mij zeker overtuigd. Zijn boodschap dat taal verbonden is met geschiedenis, identiteit en de manier waarop mensen samenleven blijft daarom, ook binnen het onderwijs, relevant.

Wido Bourel, Taalmoord, Uitgeverij Ertsberg, Deurne, 2026.

Elise Van Assche

docente en auteur van een masterproef over het onderwijs van het Vlaams en Nederlands in Noord-Frankrijk

Geef een reactie

Lees ook

Uitgelichte reeks

De Franse Nederlanden

Lees de hele reeks 
		WP_Hook Object
(
    [callbacks] => Array
        (
            [10] => Array
                (
                    [20260ywgc_custom_cart_product_image] => Array
                        (
                            [function] => Array
                                (
                                    [0] => YITH_YWGC_Cart_Checkout_Premium Object
                                        (
                                        )

                                    [1] => ywgc_custom_cart_product_image
                                )

                            [accepted_args] => 2
                        )

                    [spq_custom_data_cart_thumbnail] => Array
                        (
                            [function] => spq_custom_data_cart_thumbnail
                            [accepted_args] => 4
                        )

                )

        )

    [priorities:protected] => Array
        (
            [0] => 10
        )

    [iterations:WP_Hook:private] => Array
        (
        )

    [current_priority:WP_Hook:private] => Array
        (
        )

    [nesting_level:WP_Hook:private] => 0
    [doing_action:WP_Hook:private] => 
)