Het Comité flamand de France is bijna 175 jaar oud maar springlevend
Meer dan anderhalve eeuw al bestudeert het Comité flamand de France de geschiedenis en cultuur van Frans-Vlaanderen. Archiefonderzoek en wetenschappelijke publicaties zijn de belangrijkste bezigheden van dit genootschap dat is gesticht door musicoloog Edmond de Coussemaker.
In 2028 zal het Comité flamand de France (Vlaams Komitee van Frankrijk of Vlaams Genootschap van Frankrijk) honderdvijfenzeventig kaarsjes uitblazen. Heeft een geleerd genootschap dat zich over een uithoek van Noord-Frankrijk buigt nog wel toekomst in een wereld die overspoeld wordt door AI? Philippe Masingarbe, de twaalfde voorzitter van de organisatie, glimlacht om de vraag. Hij maakt zich niet al te veel zorgen. Ten eerste omdat de weinige AI-tests die hij heeft meegemaakt leren dat AI wel erg sterk is in het zoeken van bronnen, maar dat er toch altijd iemand nodig zal blijven om AI te “voeden”. Ten tweede omdat er na bijna twee eeuwen nog altijd tal van thema’s uit te benen zijn over de Vlaamse geschiedenis en cultuur, onder meer over het economische verleden.
Philippe Masingarbe, twaalfde voorzitter van het Comité flamand de France, in Hazebroek© Nicolas Montard
En wat betreft de kritiek op de vergrijzing in die geleerde genootschappen, waar de nood aan vers bloed hoog zou zijn: “Als ik de foto’s van vroeger bekijk, was het toen net hetzelfde. En het Comité flamand de France bestaat nog altijd. Het comité zal zich nog verder ontwikkelen, bijvoorbeeld als er een nieuwe voorzitter komt, met een andere manier van werken. Het zal gewoon anders zijn.”
De cultuur van Frans-Vlaanderen laten schitteren
Het comité trekt de lijn door die Edmond de Coussemaker in 1853 heeft uitgetekend. Met het oprichten van dit geleerde genootschap volgde de beroemde musicoloog een bredere stroming. Het Comité flamand de France is ontstaan uit de Société dunkerquoise d’histoire et d’archéologie, die in 1851 het licht zag en zelf een uitvloeisel is van de Société des antiquaires de la Morinie (in Sint-Omaars), waarvan de oorsprong teruggaat tot 1831.
De eerste Annalen zetten de toon: “Iets zeer opmerkelijks dat alle buitenlanders verbaast is dat in de arrondissementen Duinkerke en Hazebroek het Vlaams bewaard bleef. Ondanks het voortdurende contact met andere gebruiken en met een andere taal, ondanks ook pogingen om het Vlaams te verdrukken en uit te roeien hield de taal zich staande en leeft ze nog. Vlaams is voor de streekbewoners hun moedertaal, en een moedertaal is iets heiligs en onuitroeibaars. […] Wij Frans-Vlamingen, die tot de Franse natie behoren maar van origine Vlaams zijn, wij kunnen en moeten als waardige kinderen van een edele moeder naast ’s lands glorie ook de eer van ons huis, onze familie, ons oude, mooie Vlaanderen laten schitteren.”
Iets verder in de statuten staat de missie van het nieuwe comité omschreven: het verzamelen en kenbaar maken van alle documenten en inlichtingen over de wetenschappen, de geschiedenis, de letteren en de kunsten, het feodaal recht, de literaire instituten, de volkslegendes en -liederen, de tradities, de gebruiken, de klederdracht en de heiligen van de streek enzovoorts. “Hij spreekt inderdaad over de hele geschiedenis en cultuur van Frans-Vlaanderen in sociologische zin”, zegt huidig voorzitter Philippe Masingarbe. “Wij blijven die weg verder verkennen.”
Om aan onderzoek te doen kan het geleerde genootschap terecht in de verschillende archiefdiensten en in De Coussemakers aanzienlijke bibliotheek, die zo’n tienduizend boeken telt. Om nog niet te spreken van de ontelbare documenten. Het Comité is mooi behuisd, in een gebouw dat, hoe kan het ook anders, is opgetrokken in Vlaamse stijl, en waarin ook het Musée des Augustins een onderkomen heeft, in Hazebroek. De boekenrekken, van de Rijselse meubelmaker Ferdinand Vandenbeusch-Hel, puilen uit van de boeken, en toch is de bibliotheek, die elke vrijdagmiddag open is voor het publiek, al eens erg uitgedund: de werken bevonden zich in 1918 in Belle, toen deze van oorsprong Vlaamse stad werd verwoest. “Een catastrofe voor onze cultuur. Het was een enorm verlies voor Vlaanderen”, zegt Masingarbe.
Het Comité flamand de France gebruikt de ruimten van de voormalige gemeentebibliotheek van Hazebroek in het oude Augustijnenklooster, waarin ook het Musée des Augustins is gehuisvest© Nicolas Montard
Door schenkingen, vooral bij overlijden, en door ruil heeft de collectie zich geleidelijk hersteld. Erg trots is men op twee regionalistische tijdschriften uit het interbellum, Le Beffroi de Flandre en Le Lion de Flandre, maar ook op de bibliotheek van de rechten van het Kroondomein, die documenten omvat waarin vanaf 1750 de rechten van de Franse koning vermeld staan: te innen belastingen, maar ook de rechtspraak inzake de ontvangers van de Domeinrechten. “Deze manuscripten verdienen nadere studie, want blijkbaar hadden de ontvangers het moeilijk om het geld te innen – wilde de plaatselijke bevolking frauderen, of vertrouwde ze de Franse staat niet? Ik heb al gepolst bij de universiteit van Rijsel of er interesse is, maar er heeft zich nog niemand gemeld. We hebben ook een klein Vlaams fonds, over de rederijkerskamers.”
Onder impuls van Philippe Masingarbe, die sinds 2009 voorzitter is, kiest het Comité Flamand de France resoluut voor onderzoek en publicatie. De maandelijkse uitstapjes in de regio die enkele decennia geleden nog gebruikelijk waren zijn er niet meer bij (al blijft er bij elke algemene vergadering een bezoek aan een dorp op het programma staan), en zelfs de lezingen behoren tot het verleden. Masingarbe concentreert zich liever op de drie bulletins per jaar en op de onregelmatiger verschijnende Annalen.
Het wetenschappelijke gehalte staat hoog in het vaandel: “Ik weiger aan vulgarisatie te doen. Een geleerd genootschap is er om te publiceren, om volgens een wetenschappelijke methode te werken. Een artikel zonder noten en bronverwijzingen is waardeloos, dat is journalistenwerk.”
Het Comité flamand de France is onder meer trots op de bibliotheek van de Domeinrechten© Nicolas Montard
In de laatste nummers wordt ingegaan op de architectuur van de Bergense Sint-Winoksabdij, op het boek van de leengoederen van het Gyselhuis van Broekburg in 1366, op Kaaster aan het eind van de zestiende eeuw, op de orgelkast van Meteren… Geografisch komt het bestudeerde gebied ongeveer overeen met arrondissement Duinkerke, zonder het maritieme deel.
Streektaal, geen dialect
Je zou kunnen denken dat het Comité flamand de France, gezien zijn lange staat van dienst en de omvang van het gebied waarop het zich richt, een samenbundelende rol speelt bij verenigingen die opkomen voor een streekcultuur. Maar, zo valt op te maken uit de woorden Masingarbe, die al sinds 1977 lid is van het comité, dan houd je geen rekening met onmin en meningsverschillen tussen plaatselijke Vlaamse en Nederlandstalige spelers: “We zien elkaar bij de regionale federatie van geleerde genootschappen. Er zijn genootschappen voor lokale geschiedenis, in Vleteren, Godewaarsvelde, Kassel, Ruisscheure. Andere zijn dan weer meer thematisch van inslag, spitsen zich bijvoorbeeld toe op de Vlaamse retabels. En je hebt het zeer goede Yser Houck, dat zich toelegt op ruraal Vlaanderen… We hebben contact met mensen uit die genootschappen, maar geen relaties op genootschapsniveau. We hebben geprobeerd om samen te werken, maar er kwam niet echt iets uit. Maar we negeren elkaar niet.”
Het blazoen van de vereniging verenigt de wapenschilden van de arrondissementen Duinkerke en Hazebroek (waarvan Hazebroek in 1926 is opgeheven) en van de arrondissementen Kassel, Broekburg, Sint-Winoksbergen en de gelijknamige kasselrijen. Per jaar verschijnen drie bulletins. De Annalen verschijnen wat onregelmatiger© Nicolas Montard
Onder meer de taalkwestie werkt als een bron van profilering. Lihf: Information histoire de Flandre en de Steven Andrieskring hebben in onze rubrieken al hun meningsverschillen met de ANVT (Akademie voor Nuuze Vlaemsche Taele) uiteengezet. Laat het Comité flamand de France nu juist een van de stichtende leden van de ANVT zijn.
Philippe Masingarbe beklemtoont dat hij niet wil polemiseren door op problemen in de verstandhouding en zelfs op naijver te wijzen, en herhaalt zijn standpunt: “Er is het Nederlands, dat voor ons een vreemde taal is, en er is het West-Vlaams, dat een streektaal is en geen dialect. Sommigen zitten te duwen of willen alles overhoophalen… Zelf ben ik voor het West-Vlaams en voor onderricht van het West-Vlaams. Ik ben blij dat er aan de universiteit van Rijsel sinds september 30 uur Vlaams wordt gegeven. We laten ieder zeggen wat hij wil, maar betreuren de spanningen. Er zijn vermoedens van buitenlandse invloed. Overduidelijk is het niet, maar het kan.” In dat verband is het begrijpelijk dat er geen officiële banden zijn met de Belgen, bij wie “alles politiek” is in het verenigingsleven, wat alweer niet belet dat mensen onderling een goed contact kunnen hebben.








Geef een reactie
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.