de franse nederlanden, taal

Van Bray-Dunes tot Uxem: dankzij SOS Blootland weerklinkt het Frans-Vlaams er nog altijd

Aan de Franse Westkust wordt het Vlaams dat eeuwenlang in Frankrijk werd gesproken moedig levend gehouden. De vereniging SOS Blootland richt zich daarbij ook tot een nieuwe generatie.

De kiem voor de vereniging werd gelegd op 9 december 1987, toen drie Vlaamse artiesten uit Frankrijk beslisten een plaat uit te brengen. “Liedjes van de menschen van de Vlaemsche kusten, heette die, en ze werd gedragen door Jacques Yvart, Raymond Declerck en Gérald Ryckeboer”, zegt Joël Devos, de voorzitter van SOS Blootland.

“Die 33-toerenplaat, met boekje binnenin, kende een onverwacht succes. Zozeer dat de drie muzikanten een groep in het leven riepen – Blootland – en versterking kregen van Katrien Delavier, Christian Declerck en mijzelf. We hebben festivals afgereisd in Frankrijk, België, Engeland en Duitsland.”

Uit dat artistieke project groeide uiteindelijk een breder cultureel engagement waarin muziek, taal en regionale identiteit nauw met elkaar verweven zijn. “Met SOS Blootland willen we het culturele erfgoed van Frans-Vlaanderen in leven houden en uitdragen”, zegt Devos. “En dan met name de maritieme tradities van de Vlaamse kusten.”

Open vlakte

De naam Blootland verwijst naar een geografische en culturele realiteit. Het “bloot land” is de open, maritieme vlakte van Frans-Vlaanderen, tegenover het meer beboste Houtland. Het is een streek waar de zee, de vissersvaart en de haven van Duinkerke het ritme van het dagelijkse leven bepaalden, en waar het Vlaams eeuwenlang de natuurlijke omgangstaal was.

“Met Blootland brengen we tweetalige voorstellingen, met teksten en liederen over bijvoorbeeld de IJslandvaart of pittoreske figuren als Tisje Tasje of Edmond de Coussemaker. We wijden ook avonden aan teksten en gedichten van Vlamingen uit Frankrijk en België.”

In programma’s als ‘De Flandre à Islande / Van Vlaenderen toet Ysland’ of ‘Femmes de marin, femmes de chagrin’ kijkt de vereniging naar het leven van de vissers op zee, of naar dat van de vrouwen aan wal.

De vereniging, die vandaag ruim 140 leden telt, concentreert zich op de regionale taal, het West-Vlaams van Frankrijk. Dat krijgt concrete vorm in een breed palet aan activiteiten, op verschillende locaties. “We organiseren en animeren maandelijkse of driemaandelijkse causeries in onder meer Coudekerque-Branche, Oost-Cappel, Bray-Dunes, Uxem en Warhem.”

Daarnaast worden taalcursussen georganiseerd in Bergues en Dunkerque, in vervolg op een pioniersinitiatief van Het Reuzekoor en binnen een ruimer netwerk van cursussen in Frans-Vlaanderen. “Iedereen is welkom: wie een beetje Vlaams kent, wie het veel spreekt of wie het helemaal niet kent. Je kunt je zelfs in de loop van het jaar nog inschrijven.”

De vereniging publiceert ook boeken en cd’s in de regionale taal en brengt voor haar leden een Blootland’s Gazet uit. “Daarnaast verzorgen we een tweemaandelijkse uitzending ‘En direct du Blootland / Rechtuut Van Blootland’ op Radio Uylenspiegel, elke eerste zondag van de even maanden van 19 tot 21 uur, met een heruitzending en podcast.”

SOS Blootland zet zich actief in voor de promotie van het Frans-Vlaamse dialect: “We nemen als medeoprichters deel aan de werkzaamheden van het Institut de la Langue Régionale flamande (ANVT-ILRF), dat pleit voor het Vlaams in het onderwijs van regionale talen.”

Het Frans-Vlaams leeft

SOS Blootland richt zich niet tot een nostalgisch nichepubliek, maar tot iedereen die zich verbonden voelt met het lokale erfgoed, en in het bijzonder met de regionale taal. “Tot onze grote vreugde merken we de komst van een nieuwe generatie die de taal van ouderen wil leren en onze werking willen voortzetten. Deze mensen zetten zich in voor ons dagelijks werk en sommigen nemen ook verantwoordelijkheden op binnen de raad van bestuur.”

Het digitale spoor onderstreept die verbreding: de Facebookpagina van SOS Blootland telt meer dan 825 volgers, van wie bijna een kwart afkomstig is uit België. Wie een causerie bijwoont, vindt er regelmatig bezoekers van over de grens.

De vereniging onderhoudt, aldus Devos, “uitstekende relaties met Vlaamstalige partners, maar hoofdzakelijk uit Frans-Vlaanderen”. SOS Blootland promoot de activiteiten van onder meer het Flor Barbry Volkstoneel, een gezelschap dat de traditie van het volkstheater voortzet.

Daarnaast is de vereniging aangesloten bij verschillende federaties die de maritieme cultuur en het erfgoed van de streek ondersteunen.

‘Steunen of sterven – soutenir ou sombrer’, is het motto van deze socioculturele vereniging. Dat klinkt wat alarmistisch, maar het drukt wel de precaire situatie uit van het Frans-Vlaams, een dialect dat lange tijd beschouwd werd als een folkloristisch overblijfsel, maar dat voor velen nog steeds een levend communicatiemiddel is.

SOS Blootland

• Frans-Vlaams
• Frans-Vlaanderen
• SOS Blootland