literatuur recensie

‘Millefeuille’ van Lise Delabie is een gelaagd debuut over zwangerschapsverdriet

In haar debuutroman beschrijft Lise Delabie hoe een leven volstrekt overheerst kan worden door een kinderwens. Haar hoofdpersonage zoekt houvast in de stippenkunst van Yayoi Kusama en haar eigen artistieke ambitie: een boek schrijven.

Om sommige vormen van verdriet te begrijpen, heb je een diepgravend ervaringsverhaal nodig. De steeds maar weer stuklopende wens om een kind te krijgen valt mijns inziens in die categorie. Kun je anders wel invoelen wat het betekent om maand na maand naar die zwangerschapstest met slechts één enkel streepje te turen, terwijl om je heen iedere buik lijkt op te bollen, de vrucht dragend die jij zo mist?

In de hedendaagse literatuur ontstaat steeds meer ruimte om alle kanten van het moederschap te omschrijven, en dus kunnen ook verhalen over ongewenste kinderloosheid niet ontbreken. Met haar debuutroman Millefeuille waagt Lise Delabie (1991) zich aan dat narratief. Ze schrijft over Leni, een jonge vrouw die haar zinnen heeft gezet op het krijgen van een kind. Na een miskraam leidt elke poging tot zwangerschap tot een negatieve testuitslag. Het traject houdt haar en haar partner uiteindelijk meerdere jaren bezig, met grote neerslachtigheid en frustratie tot gevolg.

De omgeving kan daar maar moeilijk mee omgaan. Die sust goedbedoelend dat haar tijd ongetwijfeld zal komen, of roept dat een leven met kinderen ook lang niet altijd over rozen gaat. Ook spelen spanningen met de partner op. Die ondervindt alle verschillende fasen tenslotte niet aan den lijve, en kijkt er ogenschijnlijk met minder diepgravende emoties naar. Weinig neemt Leni hem zo kwalijk als dat hij de middag dat ze het slechte nieuws van de miskraam krijgen gewoon weer aan het werk gaat, alsof er niets is gebeurd.

Stippenkunst

Leni zoekt in dit intensieve en soms eenzame proces naar houvast in het werk van de onlangs overleden Japanse kunstenaar Yayoi Kusama, die vooral bekend is van haar vrolijk gekleurde pompoenkunstwerken, die zij bedekte met oneindige hoeveelheden stippen. Ook zij moest flink wat overwinnen voordat ze uiteindelijk succes boekte: zonder geld of connecties trok ze naar de Verenigde Staten, waar ze jarenlang op een houtje moest bijten voordat haar talent werd erkend. Anders dan je wellicht zou denken, is Kusama’s stippenkunst niet alleen vrolijk stemmend: die zette zij in ter bezwering van de waanbeelden waardoor zij tot in de laatste jaren van haar leven geteisterd werd.

Kusama’s stroeve levenspad vormt een parallel met Leni’s artistieke ambities: tussen alle zwangerschapshectiek door koestert ze de droom om schrijver worden. Maar hoe kan ze nu een letter op papier krijgen als haar hoofd en lijf met niets anders bezig zijn dan haar kinderwens? De oplossing blijkt uiteindelijk haar gevoelens rondom de falende zwangerschapspogingen op papier te zetten. De weerslag daarvan lezen we in deze roman, waarmee Delabie een knappe gelaagdheid geeft aan het autobiografische genre waarin ze zich begeeft.

En wat nu als het echte leven zich niet vormt naar de grillen van een goed verhaal? Uiteindelijk wordt Leni toch zwanger, beseffend dat dit niet per se in lijn is met een spannend plot. Door die tweestrijd te thematiseren, geeft ze ruimte aan vragen over hoe de werkelijkheid zich verhoudt tot fictie, en welk deel van dat eerste we in die tweede toelaten.

Overigens valt de spanning in Millefeuille op het moment van bevruchting niet meteen weg: er is tenslotte nog steeds die enorme angst om het kindje te verliezen. Wanneer Leni op een ochtend vroeg wakker wordt en niet meteen het gebruikelijke geschop voelt, staat ze op het punt meteen de gynaecoloog te bellen. Zij en haar partner zitten al in de auto op weg naar het ziekenhuis als de foetus toch begint te trappelen, met grote opluchting tot gevolg.

Buitelende metaforen

Delabie vat haar zoektocht in een poëtische taal met prachtige vondsten, zoals: “De tijd kroop voorbij, achterwaarts, op ruwe handen en blauwe knieën, en jij daarnaast.” Wel drijven al deze introspectieve passages soms wat ver af van de zintuigelijke werkelijkheid, en buitelen de verschillende metaforen af en toe over elkaar heen. Zo verwijst de titel van de roman naar het meerlagige gebakje, dat in Leni’s ogen symbool staat voor alle verschillende lagen verdriet die zij in zich draagt op het moment dat haar kinderwens nog onvervuld is.

Daardoorheen loopt de analogie met de levensloop van Kusama, die in het begin nog onvoldoende helder is: net als Leni zoeken we naar het antwoord op de vraag waarom ze zich uitgerekend zo in deze kunstenaar vastbijt, zeker op het moment dat haar frustratie over de veel te lovend geschreven biografieën en zelfs autobiografieën alleen maar groeit en groeit. Gelukkig lost Delabie die belofte aan het einde van de roman alsnog in, als ook bij haar hoofdpersonage het kwartje valt.

Repetitief proces

Daarnaast heeft de auteur het zichzelf niet makkelijk gemaakt door een proces te willen beschrijven dat een hoge mate van herhaling kent: wéér proberen, wéér niet zwanger, wéér frustraties. Het is zonde dat ze de verhaallijn van die andere wens, het auteurschap, daarin maar matig als hulp inzet: ze schrijft, stuurt op en krijgt meteen een contract aangeboden – een weg die maar weinig aspirant-schrijvers bewandelen.

Wel helpt het dat de hoofdpersoon van Millefeuille zichzelf en haar gevoelens continu blijft onderzoeken en bevragen. Toch blijft één vraag nagenoeg onbeantwoord: waarom wil ze zo graag een kind? Daarop lijkt ze zelf ook geen goed antwoord te hebben. Even suggereert ze dat haar partner en zij kroost nodig zouden hebben om hun relatie een leven lang leuk te houden, maar dieper gaat ze daar niet op in. Dat is toch wat mager voor een verhaal dat enkel om die ene wens draait. Aan de andere kant: wellicht zegt dat juist heel veel over de blindheid die soms kan ontstaan wanneer je je pijlen zo scherpgeslepen op een bepaald levensdoel hebt gericht.

Lise Delabie, Millefeuille, Atlas Contact, Amsterdam, 2026, 233 p.

• debuutroman
• lise delabie
• millefeuille
• romandebuut