taal column

Je moeder is zo dik

In ‘roasts’ kom je niet weg met zeggen dat iemand lelijk is, je moet die op een creatieve manier beledigen. Daar kunnen andere taalgebruikers iets van opsteken.

Wat zijn de VS toch een ongelooflijk saai land. Dat dacht ik toen ik enkele weken geleden de finalewedstrijden van de NBA keek. Spektakel op het veld, dat zeker. Maar op de tribune: droefenis tot en met. Want wat roepen de toeschouwers om hun spelers aan te moedigen? Let’s go defense. Als je geluk hebt en er een where is Jimmy of een who’s your daddy door het stadion schalt, gebeurt dat allemaal op vrijwel hetzelfde ritme en dezelfde melodie. Het zegt iets over de fundamentele leegte en het gebrek aan creativiteit in de kern van de Amerikaanse samenleving.

Nee, dan voetbal. Dáár moet je zijn voor fanbeleving. Kijk maar eens naar de gigantische en indrukwekkende tifo’s, of beluister de vaak heerlijk beledigende Engelse spreekkoren die fans ten gehore brengen. Natuurlijk komen ook hier bepaalde nummers telkens opnieuw terug (ik zie je wel, ‘Seven Nation Army’), maar over het algemeen zien we iets wat zo ontzettend fijn en zinnig en leuk en belangrijk is: creativiteit.

Rare zinnen, nieuwe woordcombinaties, taalspelletjes, of romans zonder of juist met alleen maar e’s: je doet me het meest plezier door iets anders te doen met taal. Ik moest daaraan denken toen ik voor het eerst in enige tijd weer eens een interview gaf over vloeken. We spraken over hoe je bij vloeken ziet wat je bij taal in het algemeen ziet: heel weinig verschillende dingen komen heel vaak voor, heel veel dingen komen heel weinig voor. Het is zo saai als wat.

Toch zijn er situaties waarin het juist extra punten waard is om iemand op een originele manier te beledigen. Kijk naar een genre als de battle rap (mom’s spaghetti!) of de roast, die zeker de laatste jaren heel populair is. Hier kom je niet weg met zeggen dat iemand lelijk is, of een eikel, of een koe. Je moet er meer van maken, bijvoorbeeld door iemands moeder op een nieuwe manier te beledigen. Mijn favoriete voorbeeld: je moeder is zo dik dat haar spirit animal een taart is.

Rap battles en roasts zijn allebei in de twintigste eeuw ontstaan, maar creatieve rituele uitwisselingen van hoon en beschimping gaan veel verder terug. Tijdens mijn studie Engelse taal en cultuur leerde ik over flyting: een poëtische vorm van elkaar beledigen. Literaire meesterwerken als Beowulf en Geoffrey Chaucers The Parlement of Foules bevatten passages met flyting. Soms werd het ook echt gebruikt om te kwetsen of boos te maken: zo werden soms voor veldslagen beledigingen naar de tegenpartij geslingerd. Hoe tof zou dít zijn voor sportwedstrijden! Bij sommige bokswedstrijden gebeurt het nog wel, maar ik zou het ook graag bij bijvoorbeeld zwemmen of hockey. Als een soort haka kan het dan worden ingezet. Of juist voor het contrast bij schaken of snooker!

Rituele belediging is zeker niet beperkt tot de Engelstalige wereld: wie even zoekt, vindt voorbeelden uit de Noorse en Finse mythologie, er is het Nigeriaanse beledigingsspel Ikocha Nkocha, of de Japanse dichtvorm haikai. En er zijn vast veel meer praktijken, want woorden zijn breed geaccepteerd als “beschaafde” alternatieven voor fysiek geweld, en als manier om met onprettige emoties om te gaan. Interessant is dat, want het vraagt een heel andere vaardigheid om iemand een klap te geven dan om iemand een scherp geformuleerde en nieuwe zinsnede toe te werpen.

Wat ik ook zo fascinerend vind, is dat juist beledigen zo creatief kan worden gebruikt. Dat terwijl vloeken zelf zo weinig variatie kent, zowel als set binnen een taal en als gebruik door specifieke personen. Wie z’n teen stoot, gebruikt vrijwel altijd dezelfde krachtterm om z’n pijn te frustratie te uiten. En wie in het verkeer wordt afgesneden, werpt de andere bestuurder misschien meerdere verwensingen toe, maar veel verder dan een welgemeend hufter, lul of teringlijer zal het niet gaan. Of kijk naar voetballers: ik kan me niet herinneren ooit iets anders dan puta of fuck te hebben gehoord.

De Nederlandse taal kent flink wat vloek- en scheldwoorden, maar hoeveel gebruiken we er daarvan echt? Bovendien is de catalogus helemaal niet zo veranderlijk. Schelden met kanker doen we al honderd jaar, om van een ziekte als pest nog maar te zwijgen. Corona leek even een nieuwe “aanwinst” te worden, maar volgens mij is dat als scheldwoord ook weer een stille dood gestorven. Ja, Engelse scheldwoorden verschenen vrij recent, maar moeten we het daar dan van hebben?

Sta me toe een oproep te doen: doe eens iets creatiefs met je woede. Breek je een kopje, reageer je dan op een nieuwe manier af. Wil je iemand te lijf gaan, stel dan voor met woorden te duelleren. Creativiteit is altijd interessanter dan iets oubolligs, en saaiheid is de ergste zonde.

PS Je moeder is zo dik dat als ze gaat kamperen de beren hun voedsel moeten verbergen.