Van ‘bewustwoording’ tot ‘patriarchiaat’: het herstelwoordenboek timmert aan een nieuwe taal en een betere wereld
Willen we onze samenleving verbeteren, dan hebben we een andere taal nodig, vinden de initiatiefnemers achter het herstelwoordenboek. Met nieuwe woorden en betekenissen laten zij mensen nadenken over onze maatschappij. Zo leer je de ‘onzinfluencers’ te negeren en krijg je eindelijk echt ‘toverzicht’.
Het idee voor het herstelwoordenboek is gebaseerd op The Economy of Francesco, een beweging die ontstond toen voormalig paus Franciscus in 2020 aan jonge Italiaanse economen vroeg om te brainstormen over taal. Zij gingen aan de slag met drieëndertig woorden uit het economisch jargon en schreven essays om die woorden anders te gaan gebruiken. Hun doel was om een inclusiever en menselijker economisch systeem te creëren. Uit hun brainstormsessies ontstond het woordenboek The Economy of Francesco. Un glossario per riparare il linguaggio dell’economia.
Dat inspireerde journalist en auteur Geert Degrande, impactschrijver Ilse Criel en storyteller Daphne De Wit om de handen in elkaar te slaan en het herstelwoordenboek te beginnen: “De grondgedachte is dezelfde als bij The Economy of Francesco: we hebben een andere taal nodig om te komen tot een andere visie op onze economie.” Volgens Degrande leidt het neoliberale kapitalisme ons rechtstreeks naar de afgrond. “We moeten weg van een systeem dat mensen uitput, ongelijkheid versterkt en een klimaatcrisis veroorzaakt.”
Daphne De Wit, Geert Degrande en Ilse Criel verzetten zich met taal tegen het huidige economisch systeem© Herstelwoordenboek
Herstelwoorden zijn daartoe een eerste stap, denkt Degrande. “Dat kan een nieuw woord zijn of een bestaand woord dat een nieuwe betekenis krijgt. Vooral belangrijk is dat het ons denkkader positief laat kantelen, of ons laat stilstaan bij de betekenis van een woord. Neem nu kaputalisme: dat benadrukt hoeveel er kapotgaat door ons systeem van constante groei.”
'Ook Trump probeert taal in te zetten als middel voor een neoliberale kapitalistische ideologie'
Criel vult aan: “Ik denk dat we ons veel te weinig bewust zijn van hoe taal onze gedachten stuurt. We kunnen maar denken in de woorden die we hebben. Neem nu het woord goedkoop. Vaak denken we dat iets een goede koop is als het niet veel kost. Maar heel veel dingen die goedkoop zijn, schaden juist onze wereld, zoals fast fashion. Door andere woorden te zoeken, kunnen we uit dat denkkader stappen.”
Trumps woordenlijst
“Taal inzetten om de wereld te veranderen gebeurt ook in de omgekeerde richting”, zegt Degrande. Hij verwijst naar Trumps verboden woordenlijst die zijn regering opstelde toen hij aan zijn tweede mandaat als president begon. Op die lijst stonden woorden als diversiteit, geslacht, klimaatverandering, vrouw en vervuiling. Studenten en onderzoekers vermeden het best die woorden in hun onderzoek als ze verdere financiering wilden. Degrande: “Dit lijkt absurd, maar zo zie je maar dat ook zij taal inzetten als middel, al dan niet voor een neoliberale kapitalistische ideologie. Taal bepaalt wel degelijk onze werkelijkheid.”
Patriarchiaat
Inmiddels bevat het herstelwoordenboek bijna tweehonderd begrippen. Die hebben Degrande, Criel en De Wit gelezen in een krant of in een boek, of zijn ingezonden via de website. Veel begrippen ontstaan ook in brainstormsessies tijdens de workshops die de initiatiefnemers organiseren voor jongeren, nieuwkomers en iedereen die geïnteresseerd is. “Daarbij knutselen we met taal uit kranten en magazines, gaan in gesprek over bepaalde begrippen en spelen woordspelletjes die vaak tot hilarische definities of woorden leiden”, zegt Criel. “Het herstelwoordenboek moet een hoger fungehalte hebben dan het woordenboek van paus Franciscus, vindt Degrande. “Spelen met taal is belangrijk. Daarom kozen we niet voor academische essays, maar organiseren we liever interactieve workshops.”
De meeste begrippen die daar tot stand komen verschijnen achteraf op de Instagrampagina en de website van het herstelwoordenboek, zichtbaar voor iedereen die zich wil laten inspireren. Enkele van die woorden blijven Criel en Degrande nog altijd bij.
Aan de hand van creatieve workshops breken Criel, Degrande en De Wit een lans voor onze taal© Herstelwoordenboek
“Een workshopdeelnemer die het Nederlands nog niet zo machtig was, maar goed doorhad waar de workshop over ging, zei ons: ‘Soms voel ik me als nieuwe Belg kwijtsbaar.’ Hij raakte met dit nieuwe woord zo goed aan hoe het voelt om je land, familie, moedertaal en cultuur kwijt te raken. Het woord laat ons beter begrijpen hoe het is om te migreren. Zulke herstelwoorden zijn zeer waardevol”, vindt Criel.
“Patriarchiaat ligt me zeer nauw aan het hart”, zegt Criel. “Je staat erbij stil dat we nog steeds in een patriarchale maatschappij leven, eentje met een hiaat. Onze maatschappij komt nog veel tekort. Toch is het woord voor mij vooral hoopvol.”
'Met ons herstelwoordenboek willen we onze werkelijkheid opnieuw bepalen'
“Wroetafdruk spreekt mij nog altijd aan”, zegt Degrande. Een woord dat collega De Wit toevallig leven inblies door een tikfout. Degrande: “In plaats van te spreken over onze ecologische voetafdruk, moeten we misschien spreken over onze wroetafdruk: welke afdruk we nalaten door te experimenteren, te wroeten en te timmeren aan een beter economisch systeem en gedachtegoed.”
© Herstelwoordenboek
Naar aanleiding van de uitspraak van Bart De Wever om de taboes te doorbreken over de besparingen, voegde Degrande zelf het woord taboela rasa toe aan het herstelwoordenboek. “De Wever wilde met een schone lei beginnen aan de onderhandelingen, voor mij gaf dit woord dat perfect weer.”
Ambitie
Vandaag kun je het herstelwoordenboek ontdekken op de website of tijdens een workshop, maar het liefst komt er op een dag een fysiek woordenboek, klinkt het bij de initiatiefnemers. Een klassieke oplijsting van lemma’s zal dat alvast niet zijn. “We willen het speels houden, met essays, uitleg, illustraties en cursiefjes”, zegt Criel. Binnenkort volgt er mogelijk ook een stedentour met workshops door Gent, Antwerpen, Leuven, Brugge en Oostende.
Naast deze ambities is volgens Degrande, de voornaamste missie om bewustwording te creëren over de taal die we gebruiken. “Of liever: bewustwoording.” Want voor Criel, Degrande en De Wit is taal hét instrument om ons maatschappelijk en economisch denken te kantelen.










Geef een reactie
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.