VL ⇄ NL column

Leve de supermarkt die om 18 uur sluit

Het belang van de consument is niet alles, schrijft columnist Anouk van Kampen. ‘Waarom vind ik een goede work-lifebalance voor mezelf belangrijk, maar zou mijn behoefte tot laat boodschappen te doen moeten wijken voor andermans rust?’

Na mijn verhuizing viel het vaker op. Postkantoren sloten op zaterdag vroeg, supermarkten gingen dicht om uiterlijk 20 uur en als ik een boodschap was vergeten moest ik op zondag naar een nachtwinkel. Een heel verschil met Nederland: zondagse openingen zijn er op de meeste plekken allang niet meer taboe en supermarkten zijn vaak tot laat open. Vroege en zondagse sluitingen herinnerde ik me van lang geleden, toen ik me op zondag nog écht kon vervelen. In Brussel ergerde het me. Wanneer krijg je als werkende mens je post verstuurd, je boodschappen gedaan, een bankrekening geopend? Allemaal op zaterdagmorgen? En dan maar klagen dat we te veel online kopen.

Een paar jaar later zie ik het landschap, nu vanuit Gent, veranderen. Supermarkten nemen het voortouw, in de hoop aan het langste eind te trekken in de oorlog om klanten. Jumbo, Albert Heijn, Delhaize en sinds kort ook Carrefour en Okay zijn op zondagen open. Ook Colruyt, nog altijd dicht op zondag, doet zijn best: sinds half februari zijn de supermarkten een halfuur vroeger open.

De komende jaren zal die trend zich doorzetten: de Belgische regering bepaalde dat kledingwinkels, elektronicazaken en supermarkten straks later mogen openblijven. De verplichte sluitingsdag voor winkels verdwijnt. De wetgeving sloot volgens de bevoegde minister “niet meer aan bij de verwachtingen van consumenten en winkeliers”.

Voor bankkantoren heb ik weinig hoop, die sluiten in Nederland én België eerder definitief dan dat ze langer opengaan. Maar volgen straks dan wel winkelstraten die tot 21 uur open zijn, en tuincentra, bouwmarkten en postkantoren op zondag?

Voor de consument is zo’n scenario ideaal. Maar na een paar jaar België keerde mijn kijk. Niet iedereen is fan van de ruime openingstijden. Zo klaagde het Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen aan dat de nieuwe wetgeving niet voor extra omzet, maar enkel voor extra kosten zorgt. Er moet personeel gevonden én betaald worden. Kleine zelfstandigen zouden zich ook verplicht voelen open te blijven om te concurreren met grote ketens, terwijl ze vaak al meer dan fulltime werken. Zo is de maatregel vooral een cadeau voor multinationals.

En de werknemers? In een nieuwsreportage over de opening van de Carrefour op zondag getuigde een werknemer dat hij er geen enkele moeite mee heeft om op zondag te werken. “Een klein beetje extra verdienen is mooi meegenomen, en in de week ben ik dan wat meer vrij.” Nog los van hoe eerlijk een werknemer daarover zou zijn voor tv, blijkt later in de reportage dat er aan die zondagse opening een jaar overleg met de werknemers voorafging. Terecht: voor sommige werknemers is het vast geen probleem, maar de anderen worden door de ruimere uren op zijn minst onder druk gezet om zich te schikken naar steeds onregelmatiger werktijden.

In Nederland is de discussie over openingstijden al gevoerd in de jaren 1990. Ook toen was vooral de zondagsopening een twistpunt, al kwam de grootste tegenkanting niet van werknemers of zelfstandigen, maar van christelijke partijen. Zij vonden dat het recht op zondagse rust gehandhaafd moest worden. Het duurde even voor ik besefte dat de zondagssluiting in België weinig te maken had met religie en des te meer met werknemersrechten, zó normaal is het in Nederland de consument centraal te stellen en de werknemers te vergeten.

In 2025 waren in Nederland zo’n 1,4 miljoen mensen lid van een vakbond. Dat aantal daalt sinds 1962. Op stakingen wordt vaak lacherig of zuchtend gereageerd. Ach, die Fransen en Belgen met hun eeuwige demonstraties! Veel belangrijker is het dat ik, de consument, zonder problemen van a naar b geraak, mijn boodschappen kan doen wanneer ik wil en op mijn werk verdien wat ík vind dat ik moet verdienen. Waarom zou ik een vakbond nodig hebben? Ik doe mijn eigen loononderhandelingen wel. Niet voor niets behoort Nederland tot de meest individualistische landen ter wereld. Het vertaalt zich in een hyperconsumerende samenleving waarin de klant koning is, maar de mens erachter over het hoofd wordt gezien.

In België telt alleen de grootste vakbond al 1,5 miljoen leden. Bijna de helft van de werknemers is vakbondslid. Maar langzaam schuift België, en zeker Vlaanderen, op naar het liberale Nederland. Het aantal vakbondsleden neemt elk jaar af, “nachtwerk” wordt sinds kort minder goed beloond, en nu moet ook de supermarktmedewerker zich steeds meer schikken.

Pas door te verhuizen, besefte ik dat de consument als centrum van de wereld niet zo vanzelfsprekend is. Want wie zegt dat de bankmedewerker niet doorwerkt wanneer zijn kantoor gesloten is? En waarom vind ik een goede work-lifebalance voor mezelf belangrijk, maar zou mijn behoefte tot laat boodschappen te doen moeten wijken voor andermans rust? Zo bekeken is een winkel die om 18 uur sluit nu ook weer niet zo erg.