literatuur

Lieke Marsman (1990-2026) drong met humor en scherpte door tot de kern

Op 3 juni 2026 is dichter, filosoof en romancier Lieke Marsman overleden. Zij leed aan een zeldzame vorm van kanker. Marsman is veelvuldig bekroond, onder meer in 2025 met de Constantijn Huygens-prijs. De jury roemde haar vormexperiment, waarmee ze een groot en vaak opvallend jong publiek aanspreekt. Binnenkort verschijnt nog een nieuw boek van haar: De dichter en de duivel.

Lieke Marsman (1990, ’s-Hertogenbosch) debuteerde in 2010 met de dichtbundel Wat ik mijzelf graag voorhoud. Daarvoor won ze meteen de C. Buddingh’-prijs, de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs en de Liegend Konijn Debuutprijs. Drie jaar later verscheen De eerste letter (hier vind je onze recensie van beide bundels).

In 2017 publiceerde ze haar roman Het tegenovergestelde van een mens, door NRC uitgeroepen als een van de beste boeken van deze eeuw. Hierin vervlecht ze proza met poëzie en essayistiek om een groot en actueel thema van deze tijd te kunnen belichten: klimaatverandering (de roman werd uitgebreid besproken in dit stuk). Ook in 2017 verscheen Man met hoed, een bundel verzamelde gedichten, waarin ook vertalingen van haar hand zijn opgenomen.

In De volgende scan duurt vijf minuten (2018) onderzoekt zij in tien gedichten en een essay hoe een ziek lichaam zich verhoudt tot een zieke wereld. Het is een vurig pleidooi dat oproept om je heen te kijken en je maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen in een gepolariseerde samenleving.

Op de dag van haar benoeming tot Dichter des Vaderlands verscheen In mijn mand (2021, recensie), waarin ze de grootste thema’s behandelt die het menselijke bestaan kenmerken: de waarde van het leven en de plek die de dood daarin inneemt.

Ze bekleedde de positie van Dichter des Vaderlands tot 2023. Begin 2023 verscheen haar bundel Ter gelegenheid van poëzie, een ode aan de poëzie en het belang van het nauwkeurig gebruiken van de taal, gericht en oprecht. In het publieke debat bracht ze dit in de praktijk. Als essayist in de krant en kernachtig op sociale media was ze een maatschappelijk betrokken commentator. Met humor en scherpte wist ze altijd tot de kern van complexe vraagstukken door te dringen.

In 2025 werd Op een andere planeet kunnen ze me redden gepubliceerd, een filosofische trip tot in de diepten van de menselijke geest, afgewisseld met dagboekfragmenten die beschrijven hoe de dood haar op de hielen zit. Onze recensente noemde het “een essaybundel waar je stil van wordt en toch niet over kan zwijgen, die voorzichtig aftast en je toch genadeloos meesleurt, die pijn doet en toch getuigt van een enorme levenslust”.

Ook werd haar in 2025 de Constantijn Huygens-prijs toegekend voor haar gehele oeuvre. Uit het juryrapport: “Het werk van Lieke Marsman laat zien hoe literatuur ons kan helpen een vorm te vinden om na te denken over het ondenkbare. Met haar werk over onder andere klimaat en ziekte, waarbij ze zowel het persoonlijke als het politiek-maatschappelijke nooit uit het oog verliest, is ze toonaangevend binnen de hedendaagse Nederlandse letteren. Ze durft met vorm te experimenteren en weet daarbij een groot, vaak opvallend jong publiek aan te spreken.”

Ze ontving op 9 mei 2026 uit handen van burgemeester Femke Halsema de Frans Banninck Cocqpenning voor haar culturele verdiensten en maatschappelijke betrokkenheid.

Op 9 juni 2026 verschijnt haar laatste boek, De dichter en de duivel, waarin de dichter nadat zij een huis heeft gekocht ontdekt dat haar berging toegang biedt tot een ondergrondse wereld, die wordt bevolkt door influencers, politici, opiniemakers en columnisten – en de duivel.

Haar scherpe, unieke stem zal worden gemist – gelukkig kunnen we haar werk nog lezen. Zoals deze verzen uit het gedicht ‘Universele esthetiek’ (In mijn mand, 2021):

Kunst is méér omdat er minder op het spel staat,
de enige plek waar falen een optie is.
De enige plek waar de doden niet vallen,
maar herinnerd worden

• In Memoriam
• Lieke Marsman