Gerrit de Jager wekt de vuilbekkende, pornoverslaafde personages uit zijn strip De familie Doorzon weer tot leven

Decennialang hield de stripauteur en cartoonist de samenleving een spiegel voor met De familie Doorzon. Na bijna twintig jaar stilte is een nieuw album in de maak over het zootje ongeregeld.

In de jaren tachtig keek ik als Belgisch jongetje met grote ogen naar het Nederlandse tv-programma Wordt vervolgd, gepresenteerd door Han Peekel. Die uitzending over tekenfilms en strips bevatte een vast item waarin kinderen probeerden om Donald Duck of de Road Runner te imiteren. Vaste prik was ook de strip top tien, een overzicht van de bestverkochte beeldverhalen van de maand. Die voelde voor een Belg vreemd aan, want de mij bekende albums van Suske en Wiske werden vaak afgetroefd door die van de familie Doorzon, waarvan ik nog nooit gehoord had.

Mijn verbazing toen illustreert het waanzinnige succes van Doorzon in Nederland en de relatieve onbekendheid in Vlaanderen. Tenminste bij het algemene publiek – in de vroege jaren negentig ondervond ik dat Belgische universiteitsstudenten de humor van De familie Doorzon wél kenden en amusant vonden.

Gerrit de Jager bedacht de serie in 1979 samen met Wim Stevenhagen voor het blad Nieuwe Revu als een typische humorstrip met een grap per pagina. De reeks startte met het inhuizen van een ogenschijnlijk typisch Nederlands gezin in een zogenoemde doorzonwoning.

Vader John is een rechtse, domme versie van Jan Modaal, die liever op een toogkruk zit dan thuis aan tafel met zijn gezin. Hij geilt op alle knappe vrouwen, vooral op de buurvrouw, terwijl zijn vrouw Mieke aan haar trekken komt bij de huisdokter of bij agoog Emiel, een levend geworden geitenwollensok. Dochter Doortje heeft een relatie met een Surinaamse jongeman en zoon Tonnie met diens broer. Nakomertje Ronnie blijkt vroegrijp, want nog maar net in zijn puberteit verwekt hij een vijfling bij de buurvrouw. Later wordt hij gangster.

De strip dreef maatschappelijke ontwikkelingen op de spits, met een voorkeur voor seksueel getinte onderwerpen of maatschappelijk gevoelige kwesties, maar ook al had het schandaalzoekende Nieuwe Revu het misschien graag gezien, De familie Doorzon werd nooit plat populistisch spektakel. Door de uitvergrote typetjes kondigde de reeks een maatschappelijke radicalisering aan die zich vanaf het eind van de jaren negentig steeds meer in het echt voltrok. De Jager zette progressieve verworvenheden van de jaren zeventig dik aan en liet zijn hoofdpersonage John daar onbegrijpend en soms reactionair op reageren.

In de grootste succesperiode van de strip was John door zijn hypocrisie en zijn conservatisme een van de meest komische personages. Met de verschuivingen in de Nederlandse maatschappij begon dat te veranderen. In zijn eigen cartoon John in het AD (al sinds 2005) vertegenwoordigt pa Doorzon eigenlijk steeds meer een gewone Nederlander die commentaar heeft op de actualiteit.

Toen De Jager samen met zijn ex-buurjongen Stevenhagen zijn neus aan het venster stak onder de gezamenlijke naam Prutswerk, zag het er een tijdje naar uit dat ze – al dan niet in het zog van hun flamboyante uitgever Ger van Wulften – ook internationaal zouden doorbreken. Zo stonden ze in de bekende Franstalige bladen (À suivre) – geen link met het tv-programma Wordt vervolgd – en Spirou (Robbedoes). Voor het laatste blad maakten ze Roel en zijn beestenboel, in het Frans Aristote et ses potes, een humoristische jeugdserie over een jongeman die met een halve dierentuin samenleeft en dat voor de huisbaas geheim probeert te houden. Toch zou door het overweldigende succes de aandacht uiteindelijk vooral op De familie Doorzon komen te liggen, en daarmee ook op het Nederlandse publiek.

Boedelscheiding

Het populaire succes van de jaren tachtig en negentig kwam niet zonder keerzijde, als we De Jager zelf mogen geloven. In Door zonder familie, zijn stripautobiografie uit 2013, blijkt dat de realiteit van De Jagers leven soms dichter tegen de grappen van De familie Doorzon aanschurkte dan de lezer wellicht voor mogelijk hield. Zo ging zijn eerste vrouw ervandoor met de buurman. Ook de firma Biereco, die in de strip alle verbouwingen catastrofaal laat mislukken en zelfs integrale huizen kan laten omvallen alsof het blokkendozen zijn, blijkt geïnspireerd op een firma die De Jager over de vloer kreeg.

Behalve veel privéperikelen bleek de grootste succesperiode van zijn strip ook zakelijk en artistiek tumult op te leveren. Het duo Prutswerk kwam door de publicatie in Nieuwe Revu al direct onder spanning te staan omdat de twee auteurs een erg verschillende houding aannamen tegenover werk in opdracht. Terwijl Stevenhagen de artistieke vrijheid hoog in het vaandel droeg en dat ook tijdens commerciële vergaderingen liet voelen, probeerde De Jager altijd een manier te vinden om aan de vraag te voldoen zonder zijn ziel helemaal te verkopen.

Het leidde uiteindelijk tot een boedelscheiding waarbij De Jager De familie Doorzon en Roel en zijn beestenboel mocht houden. Tegelijk bleek hun uitgever, die in Door zonder familie trouwens het pseudoniem Fer Gevelfut toebedeeld krijgt, erg creatief om te springen met de financiën van zijn bedrijf. Zo stak hij volgens De Jager liever geld in een filmproject van Theo van Gogh dan zijn stripauteurs correct uit te betalen. Vanaf het eind van de jaren tachtig kwam er zowel privé als zakelijk meer stabiliteit.

De familie Doorzon bleef doorgaan in Nieuwe Revu tot in 2010 en er verschenen uiteindelijk dertig albums. Ook al werden die voortaan gepubliceerd bij professionelere uitgevers en bleef De Jager de ontwikkelingen van de Nederlandse maatschappij even treffend uitvergroten, De familie Doorzon had steeds meer moeite om in albumvorm zijn lezerspubliek te vinden.

Ondertussen had De Jager zijn productiesnelheid en klantgerichtheid al voor veel andere projecten ingezet. Zo maakte hij dagelijkse cartoons voor nu.nl in een periode waar betaalde internetopdrachten voor de meeste auteurs een onmogelijk gewaand toekomstvisioen waren. Nieuw gezinsgeluk inspireerde de wekelijkse komische strip Mik voor Margriet, waarvan het hoofdpersonage een jonge moeder is. Dochter Zusje kreeg later nog haar eigen spin-off. Zoals bijna alle projecten van De Jager volgden verschillende bundelingen in albums. Naast De familie Doorzon en Roel en zijn beestenboel gebeurde dat eerder onder andere met Doorzon-afgeleiden Sneek en Toon Ladder en met de romantische komedie Liefde en geluk.

Zelfstandigenmentaliteit

De laatste twintig jaar namen die klassieke stripreeksen in belang af voor De Jager. Hij ging zich, geïnspireerd door de nieuwe uitgeefmode van de striproman, vaker toeleggen op eenmalige publicaties. Het al genoemde Door zonder familie past in het vrij recente genre van de stripautobiografie, meer bepaald de herinneringen van auteurs over hun zakelijke avonturen, zoals dat in de Japanse strip wel vaker voorkomt.

In andere boekprojecten stond muziek dan weer centraal. Zo was De Jager in 2006 een van de initiatiefnemers voor Strips in stereo, een bloemlezing van verstripte Nederlandse liedjes, gedrukt op het vierkante lp-formaat. Zelf opende hij het boek met een stripversie van ‘Kom van dat dak af’ van Peter Koelewijn, compleet met knipogen naar zijn eigen werk en naar Herman Brood. Zijn laatste persoonlijke boek tot nog toe is zijn muzikale autobiografie Songlife (2021), waarin hij de interactie tussen muziek en zijn leven onderzoekt. Van songs die passen bij een fase in zijn leven zoals ‘Superstition’ van Stevie Wonder tot de muziek van persoonlijke helden als Little Feat.

Heel zijn bijna vijftigjarige carrière is De Jager de man geweest die snel en efficiënt kan leveren wat de lezers en de pers willen. Iemand met een zelfstandigenmentaliteit die altijd zijn deadlines haalt. Efficiënte grappen over maatschappij en gezinsleven, actuele cartoons, tot anekdotische autobiografie toe. Daarbij hield hij altijd het midden tussen het grenzeloze choqueren van collega’s als Eric Schreurs (vooral bekend van Joop Klepzeiker) en de bravere paginagrappen uit de Frans-Belgische traditie, zeg maar Guust Flater.

Toen hij zijn netjes bewaarde archief enkele jaren geleden overdroeg aan de stripcollectie van het Allard Pierson Museum in Amsterdam, leek het alsof De Jager stilaan zijn tekenpen zou opbergen. Niets blijkt minder waar. Na twee nieuwe albums van Zusje in het laatste jaar kon hij via een voorpublicatie in het stripmagazine Eppo na al die jaren ook een nieuw album van zijn vlaggenschip De familie Doorzon bij elkaar sprokkelen. Dat zou volgend jaar moeten verschijnen, en krijgt het volgnummer 13 mee – een nummer dat lang geleden overgeslagen werd om geen Biereco-rampen over de reeks af te roepen. Op 72-jarige leeftijd is De Jager zelfs daar niet meer bang voor.

• Gerrit de Jager