Publicaties
Brave jongens voor de Volkenbond
0 Reacties
De besmeurde buste van Leopold II in Gent, kort voor het beeld is weggehaald
De besmeurde buste van Leopold II in Gent, kort voor het beeld is weggehaald De besmeurde buste van Leopold II in Gent, kort voor het beeld is weggehaald
Voor abonnees
uitgelicht Postkoloniaal België en Nederland
geschiedenis

Brave jongens voor de Volkenbond

De Vlaamse intellectuele elite en Congo

Er bestaat een lange traditie waarin Vlaanderen zichzelf beschouwde als gekoloniseerd binnen België. Daarom konden Vlamingen ook niet verantwoordelijk gesteld worden voor het koloniale project in Congo, want dat werd aan de Belgische staat toegeschreven. Die opvatting gaat voorbij aan het diepgaande engagement van Vlaamse kolonisatoren. Zij incarneerden het kolonialisme en in het moederland deed de Vlaamse intellectuele elite precies hetzelfde.

De titel is Franstalig en ontleend aan een uitspraak van Leopold II, die als tegelijk verwarde en verwaande vorst ook het eerste deel van de film domineert. Toch zijn de centrale personages in Ce magnifique gâteau (2018), de begin 2020 met een Vlaamse Ultima bekroonde stop-motionfilm van Emma De Swaef en Marc James Roels, Vlamingen. Archetypische kleine Vlamingskes zelfs, die stoemelings in Afrika belanden en er al even stoemelings aan hun einde komen. Niet allemaal sterven ze, echter. De deserteur uit het slotdeel die naar de kolonie vluchtte, droomt – vlak voor hij na zijn Afrikaanse omzwervingen weer bij zijn ouders thuis in slaap valt – van een ontmoeting met Leopold II waarin de soeverein hem toespreekt met de woorden: “Louis, je bent een brave jongen. Een zeer brave jongen.”

De Vlaming wordt hier voorgesteld als de eeuwige underdog die droomt van een schouderklopje van wie groot en machtig is, ook wanneer die heerser, in casu Leopold II, verantwoordelijk is voor de gruwelijke exploitatie van Congo en zijn bewoners.

Maar kijk, wanneer na de moord op George Floyd #blacklivesmatter een massabeweging wordt en ook in de Lage Landen door tienduizenden wordt betoogd tegen racisme en discriminatie koppen nagenoeg alle Vlaamse kranten op 11 juni 2020 dat de standbeelden van Leopold II wankelen. Op sommige plekken is dan al besloten dat die beelden – al dan niet na beschadiging – verwijderd zullen worden.

Na decennialang getwijfel en gepalaver lijkt er eindelijk een wezenlijke stap gezet te worden in de dekolonisatie van de openbare ruimte in het land. Op 30 juni volgt dan, alsnog onverwacht, een brief waarin koning Filip aan de Congoleze president Félix Tshisekedi zijn “diepste spijt” betuigt voor de “wonden uit het verleden.” Cruciale symbolische stappen zijn het, maar het echte werk moet nog altijd beginnen. En dat echte werk betreft in Vlaanderen, behalve de dagelijkse strijd tegen discriminatie op de werkvloer en de huizenmarkt, de erkenning dat ook de Vlaamse intellectuele elite het koloniale project mee heeft gedragen en gepropageerd.

Terug naar 2019

Hoe nodig die stap is, laat zich illustreren aan de hand van een vorige etappe in de strijd om officiële Belgische excuses, een alweer vergeten incident uit februari 2019. Die winter velde een werkgroep van de Verenigde Naties na een werkbezoek aan België een streng oordeel. Het racisme dat inwoners van Afrikaanse origine in het land moeten doorstaan, werd door de commissie in verband gebracht met “het gebrek aan erkenning van de ware omvang van het geweld en het onrecht van de kolonisatie”. België zou lessen over het koloniale verleden moeten verplichten in het onderwijs en het hoorde een discussie te beginnen over de alomtegenwoordigheid in het straatbeeld van standbeelden van Leopold II en de afwezigheid van beelden van en monumenten voor Afro-Belgen of Congolezen. Het commissierapport riep het land ook op zijn excuses aan te bieden voor de wreedheden die in Congo zijn begaan tijdens het koloniale regime.

Verder lezen?

Dit is een artikel waarvoor je moet betalen. Koop dit artikel of neem een abonnement om toegang te hebben tot alle verhalen van de lage landen.

€4/maand

Reeks:

Postkoloniaal België en Nederland

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Sorry

Je bezoekt deze website via een openbaar account.
Je kunt alle artikelen lezen, maar geen producten kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische herabonnering. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be.