kunst recensie

Wat nu, vraagt theatergezelschap De Hoe zich af in De sitcomeback

Na de succesvoorstelling De sitcom brengt De Hoe de opvolger De sitcomeback: een uitgebreide therapiesessie waarin het toneelgezelschap uitzoekt wat er gebeurt als het lachen je als toneelgezelschap vergaan is.

Het grootste deel van De sitcomeback, de nieuwe voorstelling van toneelgezelschap De Hoe, bestaat uit een bijeenkomst die je nog het best kunt omschrijven als groepstherapie. Therapeuten van dienst zijn Julie Boellaard en Sweder de Sitter, die met deze voorstelling hun intrede maken als het nieuwe jong collectief van De Hoe. Zij moeten de rest van de groep – het vaste ensemble van Peter Van den Eede, Natali Broods, Willem de Wolf, Greg Timmermans, Ans Van den Eede en Wannes Gyselinck – aan het praten proberen te krijgen. De enscenering is opmerkelijk sober, iedereen zit op een krukje in een kale ruimte voor zich uit te staren. Hoe ironisch: het lachen is de groep sinds De sitcom wel vergaan.

Het verhaal van De sitcom (2025), de bejubelde voorstelling waarvan De sitcomeback het directe vervolg is, draaide rond de opnames van het tweede seizoen van een succesvolle comedy-tv-reeks, waarvan het eerste seizoen overigens nooit heeft bestaan. Een eenvoudig gegeven, waar De Hoe een ingewikkelde metaconstructie bovenop bouwde: eerder dan dat je als toeschouwer keek naar acteurs die een sitcom inblikken, keek je naar een documentaire over acteurs die een sitcom inblikken. Met een cameraploeg in hun kielzog vertelden de acteurs hoe het hen sinds het (onbestaande) eerste seizoen vergaan is en kijken ze of ze met elkaar nog verder kunnen. Werkelijkheid en fictie werden flink dooreengeschud: de personages hadden – zoals altijd bij De Hoe – dezelfde namen als de acteurs die hen vertolkten.

Friends

En nu is er dus De sitcomeback, een voorstelling die tijdens het maakproces van De sitcom al in de sterren stond geschreven. Aanvankelijk wilde De Hoe vier sitcomafleveringen in de eerste voorstelling verwerken en vier in het vervolg. Maar toen De sitcom af was, bleek dat het materiaal waarmee de groep in de eerste voorstelling werkte verzadigd was. Voor een vervolg zou ze met een schone lei moeten beginnen. Die ontgoocheling na een groot succesnummer wordt in De sitcomeback van meet af aan gethematiseerd: bij binnenkomst wordt in koeienletters “WAT NU?” op de scène geprojecteerd.

In De sitcomeback zitten herkenbare parallellen met zijn voorganger. Vormelijke lijnen worden doorgetrokken, zoals met de camera’s die de acteurs filmen en waarvan de beelden live geprojecteerd worden. Of met de video-intermezzo’s, waarin de acteurs buiten de scène worden gevolgd wanneer ze in een auto rondjes rondom een meer rijden. Tegelijk is duidelijk dat De Hoe hier naar een nieuwe vorm zocht. In een van de beginscènes introduceren Julie en Sweder zichzelf met een gezamenlijke monoloog die ze op muziek voordragen, alsof ze in een opera spelen: een theatervorm die in zijn bombarie natuurlijk mijlenver afstaat van het heel directe sitcomgenre.

Op een bepaalde manier doet De sitcomeback denken aan reeksen als Friends: The Reunion, waarin de originele cast van de immens populaire sitcom na vele jaren nog eens samenkomt, ook al is het momentum van hun gloriejaren al lang vergaan. Het verschil is dat in De sitcomeback weinig wordt teruggeblikt, en al helemaal niet op nostalgische wijze. Er moet zelfs veeleer worden vooruitgeblikt, want De sitcom – zo wordt later onthuld – heeft er bijna toe geleid dat de groep zou splitten. Het “Wat nu?”-vraagstuk blijkt niet alleen te gaan over de voorstelling, maar ook over het voortbestaan van De Hoe.

Cher imiteert Cher

De therapie die op het toneel plaatsvindt is dan ook uit het leven gegrepen. Al wil dat niet zeggen dat de spelers zich op een goedkope manier blootgeven. De dubbele bodems die het werk van De Hoe kenmerken zijn ook hier ingebouwd. Soms neigen de scènes naar een parodie op therapiecultuur, bijvoorbeeld wanneer het personage Natali haar dromen vertelt. Nadat ze haar dromen hebben geanalyseerd, komen de spelers tot de conclusie dat “ze moeten worden wie ze echt zijn”. Die bewering haakt in op een groter thema in de voorstelling.

Een belangrijk subplot in De sitcomeback is namelijk de herhaaldelijke ontmoeting tussen de beroemde zangeres Cher en haar imitator Chad Michaels – beiden gespeeld worden door verschillende spelers. Cher zegt tegen haar imitator dat ze jaloers op hem is: waar Chad vrij is in zijn imitatie, moet zij altijd zichzelf spelen. Want Cher de persoon valt niet samen met Cher de performer. Het idee dat we een authentiek zelf hebben, wordt op de korrel genomen. Iets wat tijdens de therapiesessies ook naar voren komt: zelfs wanneer de spelers de ironie achter zich proberen te laten, blijven ze een rol spelen – ook al is die rol gebaseerd op hun echte levens.

Die theatrum mundi-metafoor keert in iedere voorstelling van De Hoe terug. Bij vlagen bekruipt je het gevoel dat het gezelschap weer een van zijn stokpaardjes bovenhaalt. Het motto van De sitcom luidde “Radicaal oppervlakkig”, iets wat de voorstelling helemaal waarmaakte in haar schijnbaar oppervlakkige, maar toch erg gelaagde vorm en inhoud. De sitcomeback kleurt meer binnen de lijntjes, met de eenvoudige enscenering en het soms wat onderprikkelende gedachtegoed achter de voorstelling.

In andere opzichten is de continuïteit met de voorganger wel geslaagd. In De sitcom was het personage Peter bang dat hij zijn humor was verloren en andere spelers er met de lach vandoor gingen. In De sitcomeback is het omgekeerd: hij vreest dat de anderen altijd om hem lachen, ook wanneer hij niet grappig wil zijn. De beste scène in de voorstelling draait zelfs volledig rond Peter, wanneer hij een telefoongesprek voert met zijn negentienjarige zelf over wat er van zijn oudere zelf geworden is. Op dat moment slaagt het gezelschap het best in zijn (deels oprechte maar ook weer deels ironische) ambitie om de ironie te ontstijgen. De kwetsbaarheid van Peter is ontwapenend. Heel even geloof je dat de toneelspeler samenvalt met wie hij in werkelijkheid is.

• De HOE