Publicaties
Thuiskomen in een andere dimensie
0 Reacties
© David Verbeek
© David Verbeek © David Verbeek
kunst

Thuiskomen in een andere dimensie

An Impossibly Small Object en de andere films van David Verbeek

David Verbeek, de poëtische chroniqueur van de ambigue metropool, tracht te vangen wat zich niet in woorden laat uitdrukken, zoals het gapende gat tussen zijn personages. Die dolen rond in de catacomben van een hypermoderne wereld, pendelend tussen de fysieke realiteit waarin ze functioneren en de droomwereld die hen daaraan laat ontsnappen.

Een met gekleurde lichtjes versierde vlieger in de vorm van een vlinder die opstijgt boven een donker pleintje tussen torenhoge flats. Aan het koord eronder een klein meisje, alleen in de betonnen jungle van Taipei. Achter haar, in het donker, verschuilt zich een duivelse figuur.

“Wat bedoel je met dit beeld? Wat betekent het? En wat trekt je zo in het buitenland?” In de openingsscène van An Impossibly Small Object wordt een fotograaf – gespeeld door David Verbeek zelf, die behalve filmmaker ook fotograaf is – door twee subsidieverleners met een spervuur aan vragen over deze foto doorgezaagd. Een projectsubsidie zit er niet in “als jij ons niet kunt uitleggen waar je nieuwe fotoserie over gaat”.

Geen afstand zo groot als die tussen twee mensen. Dat is een van de belangrijkste thema’s in Verbeeks films, die zich afspelen in de catacomben van een hypermoderne wereld. In elke film weet hij dat gapend gat weer te vangen, en soms te overbruggen.

Beeldpoëzie en verbeeldings-kracht zijn de pijlers onder Verbeeks werk

Begin 2018 ging An Impossibly Small Object, de zevende speelfilm van David Verbeek, in première op het International Filmfestival van Rotterdam (IFFR). Sinds begin 2019 draait hij in de Nederlandse zalen. De film is deels opgenomen in miljoenenstad Taipei in Taiwan en deels in Nederland, in Verbeeks eigen Amsterdamse appartement. Omdat Verbeek voor het eerst in een eigen film een equivalent van zichzelf speelt, lijkt het zijn meest persoonlijke film ooit. Alsof hij uit de schaduw stapt als zijn eigen avatar. Maar helemaal zeker weet je dat nooit, en eigenlijk doet het er ook niet toe. Ook in zijn eerdere films lopen regelmatig personages rond die verdacht veel op hem lijken: de ontheemde westerling tussen de onthechte stedelingen in Azië, waar de ontwikkelingen al een tijd harder gaan dan de mensen ze kunnen bijbenen.

Al in het derde jaar op de filmacademie maakte Verbeek zijn eerste speelfilm, Beat (2004), over de 26-jarige yup Peter, een Rotterdamse marketeer die zijn troosteloze dagen slijt in generieke ruimtes van kantoren, pleinen, metroplatforms, fitnesskleedkamers en technofeestjes. Direct na de Filmacademie vertrok Verbeek naar Shanghai, om drie jaar later terug te keren met Shanghai Trance (2008), dat op het IFFR in de Tigercompetitie in première ging. De filmt toont drie jonge stellen die elkaar dreigen te verliezen in verschillende sociale lagen van een snelgroeiende megapool.

In R U There (2010), dat werd geselecteerd voor het Un Certain Regard-programma van Cannes, speelt het leven van een jonge, professionele gamer zich vooral in een virtuele wereld af. In vechtgames (first person shooters) legt hij als een getrainde soldaat routineus ettelijke imaginaire vijanden om. Maar als er buiten op straat opeens een verkeersslachtoffer aan zijn voeten ligt, weet hij niet wat te doen. Terwijl zijn avatar zoent met een elfje in een idyllische omgeving in de virtuele wereld van Second Life, kost het hem in de echte wereld moeite om contact te maken met het meisje achter de avatar. Dat de mooie meid zich voor haar aandacht laat betalen, maakt het er niet makkelijker op. Over vriendschap als koopwaar ging ook Club Zeus (2011), waarin knappe hostboys in clubs vrouwen tegen betaling gezelschap houden en desgewenst seks met hen hebben.

“Ik ben altijd gefascineerd geweest door de scheidslijn tussen virtueel en echt, en hoe ons bewustzijn zich daaraan probeert aan te passen”, zei Verbeek in een interview met VPRO-radioprogramma De Avonden over Full Contact (2015). Die film, over een dronepiloot, lijkt in meerdere opzichten het spiegelbeeld van R U There. Hoewel de drone operator ook achter een beeldscherm op targets jaagt, zijn diens bommen en slachtoffers echt. Een rotsachtig eiland waarop hij ronddoolt, weerspiegelt de innerlijke wereld van de in een barak, voor een beeldscherm levende dronepiloot. Wanneer hij het abstractieniveau van zijn werk – de enorme afstand tussen hem en zijn vijand – niet langer verdraagt, probeert hij die op te heffen door deel te nemen aan een vechtsport die hem fysiek in contact met een tegenstander brengt.

Beeldpoëzie en verbeeldingskracht zijn de pijlers onder Verbeeks werk: daarmee vangt hij wat zich niet in woorden laat uitdrukken. Belangrijker dan de plot is het gevoel dat Verbeek wil overbrengen. Als een puzzel die hij stukje voor stukje aanreikt, laat hij de kijker het totaalplaatje zelf in zijn hoofd bouwen. Daartoe gunt hij tijd voor reflectie in lange takes van vaak grootstedelijke decors die even onthecht als intiem aandoen. Vooral in de nacht toont de stad haar ambigue gezicht, met haar warme, gekleurde lichtjes tussen levenloos, grijs beton waar mensen elkaar opzoeken in artificiële omgevingen. De even kille als verleidelijke stad vormt zo een afspiegeling van de mentale staat van zijn dolende personages, die lijken te pendelen tussen de fysieke wereld waarin ze functioneren en de droomwereld die hen daaraan laat ontsnappen.

Het laatste waardoor Verbeek zich laat beknotten, zijn landsgrenzen of subsidieregeltjes. Het maakt hem tot een van de meest productieve, internationaal georiënteerde en eigenzinnige Nederlandse speelfilmmakers van deze tijd. Hoe meer de Nederlandse filmwereld in zichzelf gekeerd raakt en voorspelbaarheid en realiteitszin eist, hoe meer dat opvalt.

In An Impossibly Small Object legt Verbeek een link tussen een jeugdherinnering van de Amsterdamse fotograaf en het verlangen van het kleine meisje aan de andere kant van de wereld.Met zijn verbeeldingskracht overbrugt Verbeek ruimte en tijd. Iets vergelijkbaars deed hij eerder al in How to Describe a Cloud (2013), waarin veejay Liling heen en weer reist tussen haar werk in Taipei en haar zieke, blinde moeder in haar geboortedorp. Ook in die film bestond een poort naar een landschap in een andere dimensie, een verre planeet waar dolende zielen elkaar vinden. Het is een ontmoetingsplek die alleen in de verbeelding tot leven komt als luchtbrug tussen twee personen.

Op het International Documentary Festival in Amsterdam (IDFA) draaide in november 2018 Verbeeks’ Trapped in the City of a Thousand Mountains in competitie. Die korte documentaire gaat over gecensureerde rappers in de Chinese stad Chongqing, die in een eeuwenoude traditie van dichters en artiesten staan. Ook daarin leek Verbeek, de poëtische filmer met zijn zwevende camera, de realiteit aan een droomstaat te koppelen, door nachtelijke shots van neonverlichte torenflats die – vergezeld van elektronische tonen – de dystopische openingssequentie van scifiklassieker Blade Runner in gedachten riepen.

Trapped in the City of a Thousand Mountains is een portret van een geïdealiseerde maatschappij waarin de officiële werkelijkheid niet samenvalt met de ervaringen van de mensen die erin leven. Waarin het leven voorbijtrekt als een onwerkelijke droom, en de mensen spoken zijn. Of zoals een Chongqing-rapper vaststelt: “Wij hebben de stad niet gebouwd. De stad bouwde ons.” De stad als een kunstmatige omgeving van overweldigende proporties en brengt dwalende zielen voort die geen vat meer op haar hebben. Dat verband tussen metropool en mens – even vitaal als benauwend, en nauwelijks voor rede vatbaar of in woorden grijpbaar – maakt Verbeek op raadselachtige wijze voelbaar. Alsof hij wijst op een zwart gat dat ons thuisbrengt in een andere dimensie.

Website David Verbeek


Filmografie
  • Beat (2004)
  • Shanghai Trance (2008)
  • R U There (2010)
  • Club Zeus (2011)
  • How to Describe a Cloud (2013)
  • Full Contact (2015)
  • An Impossibly Small Object (2018)
  • Trapped in the City of a Thousand Mountains (2018)

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische betaling. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be