Publicaties
Strompelen van geluk naar gelukje. ‘Kamers antikamers’ van Niña Weijers
0 Reacties
© Annaleen Louwes
© Annaleen Louwes © Annaleen Louwes
literatuur

Strompelen van geluk naar gelukje. ‘Kamers antikamers’ van Niña Weijers

In Kamers antikamers speelt Niña Weijers een subtiel en ravissant spel met de lezer.

Chronologie is overschat, ze overschaduwt alle andere manieren waarop de tijd bestaat. We zijn geobsedeerd door vooruitgang, onze levens worden erdoor beheerst. Terwijl verhalen (en dus mensen) ook sprongen in de tijd kunnen maken, naast elkaar kunnen bestaan in hetzelfde of in een ander tijdperk, en bij herhaling ook steeds kunnen veranderen.

Deze en andere filosofisch-literaire inzichten krijgt de schrijfster N. van een oudere, bijna dove cultauteur die ze interviewt, ergens aan het begin van Kamers antikamers, de tweede roman van de Nederlandse Niña Weijers. Of zijn het ondertussen de inzichten van N. zelf, die ze vertelt in een ander interview, veel later? Weijers laat het in het midden, en dat is net de bedoeling. Het subtiele en ravissante spel dat ze hier met de lezer speelt, gaat het hele boek door.

De schrijfster N. in het boek ontmoet de oudere collega in Amsterdam en vertrouwt haar toe dat ze werkt aan een boek over “het kalme geluk”, over twee mensen die met elkaar doorleven, zonder elkaar al te veel schade te berokkenen, zonder uit elkaar te gaan. Het ontlokt de ervaren schrijfster een diepe, gulle lach, al voegt ze er meteen aan toe: zo’n verhaal, zo’n leven, dat zou mogelijk revolutionair zijn.

‘Kamers antikamers’ is een raadselachtig lappendeken van ideeën en toevalligheden

En ze vertelt meteen ook over die korte periode in haar leven dat ze zelf ontvankelijk bleek voor een kalm geluk, samen met een jeugdliefde in Berlijn met wie ze bijna was samen gebleven, alleen maar om een kind te hebben met even mooie, ranke handen als hij. Maar zo ver kwam het nooit, want kalm geluk dat te lang blijft duren is niet veel meer dan een trage dood, vreest ze. Wat je wel nodig hebt in het leven is een rode draad, een houvast, een plek of persoon om naar terug te keren.

Dat houvast in het leven van N. is inderdaad niet de man met wie ze dan samenleeft, want hun kalme geluk komt op de helling te staan. N. gaat vreemd met oudere mannen en wordt verliefd op een getrouwde vrouw, met wie ze ook een tijd een relatie heeft. Maar ook zij wordt niet haar houvast. Het anker van N. heet M., een collega met wie ze reist en lange gesprekken voert terwijl ze rondhangen in de badkamer van hun vakantiehuis of rondjes lopen in het park en de hond uitlaten.

M. en N. duiken op in elkaars werk en praten daar heel open over: M. wil N. laten sterven in haar boek, maar weet niet zo goed hoe snel en op welke manier. Als M. “kanker aan het hart” suggereert, wijst N. er op dat dit misschien een tikkeltje té is voor een boek. Maar in het kunstenaarshuis aan het park waar N. woont, komt later de vroegere bewoner afscheid nemen. Hij heeft kanker aan zijn hart en wil nog een keer de kamer zien waar hij ooit resideerde. Kamers antikamers zit boordevol van dat soort kleine verwijzingen en inconsequenties, die soms eens een grappig en dan weer een verwarrend effect hebben.

Bovendien doet Weijers aan autofictie. Wie interviews met haar leest of recent andere Nederlandstalige romans heeft gelezen, hoeft niet al te veel inspanningen te leveren om de verwijzingen naar haar eigen leven en het werk van collega’s als Maartje Wortel en Saskia De Coster te ontdekken. Gelukkig is die voorkennis storend noch nodig, wat pleit voor het schrijftalent van Weijers.

Wat weten we over iemand, wat weten we over onszelf?

In haar bekroonde debuut De consequenties1 stonden de kunst en het individu centraal, met de vraag hoe sterk de wil van het individu is om de wereld te veranderen. Ogenschijnlijk ontbreken deze keer de grote ideeën die in Weijers’ ambitieuze debuut werden aangebroken. In Kamers antikamers regeert vaker het toeval, het zijn de “kleine” gebeurtenissen die de mensen veranderen, die vorm geven aan het leven. En zo komen we onder de oppervlakte van al die toevalligheden toch weer bij enkele grote levensvragen terecht: wat weten we eigenlijk over andere mensen? Wat weten we over onszelf? Wat doen mensen die proberen zich iets te herinneren? En waarom zien we onszelf als personen met een geschiedenis? Je hebt immers geen controle over wat anderen denken of vertellen over jouw verleden.

En zo wordt Kamers antikamers langzaam maar zeker een raadselachtig lappendeken van ideeën en toevalligheden. Een puzzel van gedachten en gebeurtenissen waarmee de lezer zelf het portret van N. en haar levensgezellen kan samenstellen. Zo’n puzzel uit duizend stukjes met het beeld van een huis aan de waterkant, waarbij de reflectie van het huis in het meer net iets anders is dan het origineel aan de oever. Weijers stikt haar lappendeken in een frisse taal, laat haar personages terloops uitspraken doen die pas veel later van enig belang blijken te zijn, en maakt bewust sprongen in de tijd. Dat maakt van Kamers antikamers een heerlijk boek om te lezen, maar ook een verraderlijk boek, omdat je snel het gevoel hebt ergens iets gemist te hebben, of je afvraagt wanneer iets speelt. Zit je als lezer in het huis, of in de reflectie van het huis? Soms wordt het helder, maar even vaak ook niet. Niet dat zoiets erg is, het maakt het boek alleen maar interessanter.

Want het klopt natuurlijk wel met het uitgangspunt van Kamers antikamers: wat weten we over iemand, wat weten we over onszelf? Hoe kunnen we de duisternis in onszelf doorgronden? Wat weten we aan het eind van dit boek over N. en de mensen die haar pad kruisen? Veel, genoeg om te weten dat haar kalme geluk voortdurend wordt onderbroken; het is meer hobbelen en strompelen van het ene geluk naar het andere gelukje. Maar veel weten we ook niet, het blijft veilig verborgen tussen de lijnen, wachtend om later ontdekt te worden. Kamers antikamers is dus een boek om te herlezen, op zoek naar nieuwe puzzelstukken.

Niña Weijers, Kamers antikamers, Atlas Contact, Amsterdam, 2019, 240 p.

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische herabonnering. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be.