Deel artikel

literatuur

‘Hier moet het zijn, hier neem ik afscheid van mijn zelf’ – Cees Nooteboom (1933-2026)

12 februari 2026 3 min. leestijd

Op zijn geliefde Spaanse eiland Menorca is Cees Nooteboom overleden. De internationaal gelauwerde schrijver, dichter en reiziger is 92 jaar oud geworden. Hij laat een groot en divers oeuvre na.

Cees Nooteboom werd in 1933 geboren in Den Haag. In zijn jeugd trok hij na een opleiding in kloosterscholen liftend door Europa, een gebeurtenis die hij gebruikte voor zijn debuutroman Philip en de anderen (1955). Een jaar later verscheen zijn poëziedebuut De doden zoeken een huis.

Naast romans en gedichten schreef Nooteboom veel reisverhalen. Zijn reportages verschenen in onder meer Het Parool, Elsevier en de Volkskrant. Vanaf 1968 was hij literair redacteur bij het tijdschrift Avenue.

Op een aantal cruciale momenten van de twintigste eeuw was hij op plekken waar de geschiedenis voor zijn ogen werd geschreven: Boedapest in 1956, Parijs in 1968, Berlijn in 1989.

Cees Nooteboom
© Effigie Agence Opale AEG

Zijn reisverhalen werden in 1963 voor het eerst in boekvorm gepubliceerd onder de titel Een middag in Bruay, gevolgd door Een nacht in Tunesië (1965) en Een avond in Isfahan (1978). In 1992 verscheen de bestseller De omweg naar Santiago, de neerslag van Nootebooms omzwervingen in Spanje. Alle reisverhalen zijn later per continent in delen gebundeld. Nog in 2023 en 2024 verschenen Het Spaanse van Spanje en Frankrijk.

Met zijn echtgenote, fotografe Simone Sassen, maakte hij Tumbas, graven van dichters en denkers, en Saigoku, een verslag in woord en beeld van hun pelgrimage naar de drieëndertig tempels bij Kijoto.

In Venetië. De leeuw, de stad en het water (2019), opnieuw met foto’s van Sassen, toont hij hoe schrijven en reizen voor hem onlosmakelijk verbonden waren.  In een reisverhaal voor het Citybooks-project van deBuren schreef hij over het voormalige klooster in Venetië waar hij weleens verbleef:

… er hangt een atmosfeer van onherroepelijk afscheid, en als ik op mijn tenen het ruimtestation uitloop, hoor ik achter mij de steeds zwakkere echo van een voorgoed voorbije tijd. Buiten zie ik de lichten van het grote plein aan de overkant en de boten op het water die van de Schiavoni naar Giudecca varen. Ik ben aangekomen.

LEES HIER ONS DOSSIER OVER CEES NOOTEBOOM

Met de roman Rituelen (1980, F. Bordewijkprijs en de Amerikaanse Pegasusprijs voor de beste niet-Amerikaanse roman) brak hij door bij het grote publiek. Het boek werd een klassieker. Naast romans, poëzie en reisverhalen schreef hij ook enkele toneelstukken.

Nootebooms boeken worden in meer dan dertig talen vertaald. Bij uitgeverij Suhrkamp verschenen zijn Gesammelte Werke in elf delen. In het buitenland viel hij ook vaak in de prijzen met onder meer de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur in 2003 en de Spaanse Premio Formentor in 2020.

In ons taalgebied mocht hij alle grote onderscheidingen in ontvangst nemen: in 1992 de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre, in 2004 de P.C. Hooftprijs en in 2009 de Prijs der Nederlandse Letteren. Jarenlang deed zijn naam de ronde voor de Nobelprijs Literatuur.

De voorbije jaren woonde hij op het Spaanse eiland Menorca, waar hij al sinds de jaren 1960 een huis heeft. Thomas Heerma van Voss zocht hem daar een paar jaar terug op en schreef een prachtig portret van de oudere schrijver.

In 2023 verscheen een uitgave die Cees Nooteboom zelf zijn allermooiste boek ooit noemde: zijn verzamelde gedichten onder de titel Zo worden jaren tijd. Het boek kwam uit bij De Bezige Bij, zijn hoofduitgever, al liet hij ook boeken verschijnen bij Querido, De Arbeiderspers, Atlas en anderen.

De laatste jaren gaf de kleine uitgeverij Koppernik verschillende titels van Nooteboom uit: dagboeken, essays over kunst, muziek en architectuur; en poëzie.

Dit is een gedicht uit de bundel Afscheid (2020):

Nu is stilte
de rest van de afstand
zonder herinnering
geen leven.

Ik hoor mijn passen
niet meer,
wat mij omgeeft
is verborgen.

Blind loop ik verder, een vale hond
in de kou. Hier moet het zijn,
hier neem ik afscheid van mijn zelf
en word dan langzaam

niemand.

Pieter Coupé

redactiecoördinator en eindredacteur tijdschrift de lage landen

Geef een reactie

Gerelateerde artikelen

		WP_Hook Object
(
    [callbacks] => Array
        (
            [10] => Array
                (
                    [0000000000003c2e0000000000000000ywgc_custom_cart_product_image] => Array
                        (
                            [function] => Array
                                (
                                    [0] => YITH_YWGC_Cart_Checkout_Premium Object
                                        (
                                        )

                                    [1] => ywgc_custom_cart_product_image
                                )

                            [accepted_args] => 2
                        )

                    [spq_custom_data_cart_thumbnail] => Array
                        (
                            [function] => spq_custom_data_cart_thumbnail
                            [accepted_args] => 4
                        )

                )

        )

    [priorities:protected] => Array
        (
            [0] => 10
        )

    [iterations:WP_Hook:private] => Array
        (
        )

    [current_priority:WP_Hook:private] => Array
        (
        )

    [nesting_level:WP_Hook:private] => 0
    [doing_action:WP_Hook:private] => 
)