Context bij cultuur in Vlaanderen en Nederland

Publicaties

Context bij cultuur in Vlaanderen en Nederland

‘Close’, ‘De acht bergen’ en ‘Tori et Lokita’ vatten het onuitsprekelijke in beelden
0 Reacties
kunst

‘Close’, ‘De acht bergen’ en ‘Tori et Lokita’ vatten het onuitsprekelijke in beelden

Het Oscargenomineerde Close, De acht bergen en Tori et Lokita hebben niet alleen gemeen dat ze in 2022 bekroond werden op het Filmfestival van Cannes. Het zijn alle drie ook humane, onopgesmukte films over vriendschap en verloren dromen.

Tot twee keer toe verraste de Belgische selectie voor editie 2022 van het Filmfestival van Cannes: eerst dat er van de eenentwintig titels tellende hoofdcompetitie maar liefst drie Belgische speelfilms waren geselecteerd: een ongeëvenaard aantal. Dat ze alle drie ook werden bekroond, maakte het feest compleet.

Nadat de Vlaming Lukas Dhont in 2018 zijn speelfilmdebuut Girl in Cannes al met de Gouden Camera beloond had gezien, kreeg nu zijn tweede, Close, de Grand Prix: de belangrijkste prijs na de Gouden Palm. Tweevoudig Gouden Palm-winnaars Luc en Jean-Pierre Dardennes ontvingen de speciaal voor deze 75ste festival-editie in het leven geroepen jubileumprijs voor Tori et Lokita. Het Vlaamse filmkoppel Felix Van Groeningen en Charlotte Vandermeersch kreeg de juryprijs toegekend voor De acht bergen, naar het gelijknamige succesboek van de Italiaanse schrijver Paolo Cognetti.

En dan was er nog een vierde Belgische titel die dit jaar in Cannes, tijdens een middernachtvertoning, in première mocht: het virtuoze Rebel van Adil el Arbi en Bilall Fallah: twee Vlamingen van Marokkaanse komaf. Deze op testosteron lopende melodramatische jihadmusical in Hollywoodstijl, stak met zijn van het scherm spattende, felgekleurde muzikale intermezzo’s scherp af tegen het ingetogen realisme van de drie films in de hoofdcompetitie.

Broederschapsbanden

Wat alle vier de films opmerkelijk genoeg gemeen hadden, was dat ze over vriendschap en broederschap verhaalden. En dat aan de basis daarvan ook achter de schermen broederschapsbanden en hechte vriendschap tussen de verantwoordelijke makers stonden. De onafscheidelijke Waalse gebroeders Dardennes – die hun films altijd samen maken – vertellen in Tori et Lokita over twee kinderen uit Benin die zonder ouders de oversteek naar Europa maakten. Omdat ze niemand anders hebben, beschouwen ze elkaar als familie. In hoeverre dat werkelijk waar is doet voor hen niet ter zake, maar wel voor de Belgische autoriteiten, die Lokita tijdens verhoren ter verantwoording roepen. Alleen een officieel bewijs van verwantschap telt.

Broederschap is ook waar het bij Adil El Arbi en Bilall Fallah om draait. De twee Vlaamse filmmakers, naar wie kortweg wordt verwezen als Adil & Bilall, maken samen genrefilms sinds ze bevriend raakten tijdens hun opleiding aan de Hogeschool voor Wetenschap en Kunsten in Brussel. Hun eerste kortfilm heette Broeders (2011) en ze regisseerden onder meer al de Amerikaanse buddyfilm Bad Boys for Life (2011) met Will Smith.

Hun Cannes-debuut Rebel is een virtuoze jihadmusical over twee broers. De jongvolwassen draaideurcrimineel Kamal vertrekt daarin naar Syrië als de grond hem in Brussel te heet onder de voeten wordt. Intussen wordt thuis zijn jongere broertje Nassim (gespeeld door El Arbi’s jongere broer Amir) door radicale ronselaars bewerkt om te volgen in het voetspoor van zijn broer.

De acht bergen is het regiedebuut van Charlotte Vandermeersch, van huis uit actrice, met haar partner, gevestigd regisseur Felix Van Groeningen (The Broken Circle Breakdown, Beautiful Boy). Die fietste in 2009 al eens naakt over de Croisette, toen zijn verfilming van Dimitri Verhulsts De helaasheid der dingen was geselecteerd voor de nevensectie Quinzaine des Réalisateurs.

Zijn film Belgica (2016) ging – net als De acht bergen – behalve over broederliefde ook over een verloren droom: die van een door twee broers gerund Gents muziekcafé dat aan zijn eigen succes ten onder gaat. Vandermeersch dacht voor Belgica al mee over het scenario en speelde daarin de vrouw van een van de broers.

Vandermeersch en Van Groeningen maakten er geen geheim van dat voorafgaand aan het maken van De acht bergen hun relatie op de klippen dreigde te lopen. In het samen schrijven en regisseren hervonden ze elkaar. De acht bergen gaat over de levenslange vriendschap tussen de iele, bedachtzame Pietro, enig kind uit een stadsflat in Torino, en Bruno, een stevige boerenzoon uit de onverzettelijke bergen: het laatste kind uit een leegloopdorp.

Regisseur Lukas Dhont werkt op zijn beurt nauw samen met zijn jongere broer Michiel, die Close produceerde. Als kind speelden ze al dat de rolverdeling zo zou zijn. Sinds Close richtten ze hun eigen productiehuis op, genoemd naar het instrument dat verwaterde vriendschappen nieuw leven inblaast: The Reunion.

In hun bekroonde Cannes-film Close gaat het over de dertienjarige boezemvrienden Léo en Rémi, die altijd samen optrekken en nu voor het eerst naar de middelbare school gaan. Omdat ze daar voor mietjes worden uitgemaakt, komt de vanzelfsprekendheid van hun vriendschap onder druk te staan, met desastreus gevolg. Close draait om intimiteit en kwetsbaarheid die taboe zijn in mannelijke relaties.

Verloren vriendschappen

In alle genoemde films gaat het ook om geruïneerde vriendschappen, omdat in het gemis blijkt hoe elementair zielsverwantschap is en hoe verwoestend de gevolgen zijn als die band – een gedeelde jeugd, een samen gedroomde toekomst – teloorgaat.

Vriendschap is, zoals Léo in Close tegen Rémi zegt, elkaar speciaal vinden. Of zoals Lokita opmerkt, wanneer Tori met zijn shirt liefdevol haar hoofdwond stelpt: “Er is niemand zoals jij.” Lokita droomt van een verblijfsvergunning, zodat ze een opleiding kan volgen en met Tori kan wonen in een eigen appartement.

Uit het gemis blijkt hoe elementair zielsverwantschap is en hoe verwoestend een breuk kan zijn

In De acht bergen betekent het verlies van een vriend de amputatie van een deel van jezelf. Rebel laat zien hoe IS broederschapsbanden corrumpeert en exploiteert om ze te veranderen in het tegendeel: broedermoord. Vrienden zijn betekent samen optrekken, er voor elkaar zijn, jezelf door de ander gekend weten.

Close, De acht bergen en Tori et Lokita zijn stuk voor stuk humane films over met elkaar verbonden individuen die verlies lijden door wat de buitenwacht van hen vergt. Vooral Close en Tori et Lokita leggen daarbij een onopgesmukt realisme aan de dag, waarbij een zeldzame stem wordt gegeven aan de gevoelswereld van kinderen, gespeeld door niet-professionele acteurs.

De acht bergen start ook bij de kindertijd, is iets nostalgischer van toon, overigens zonder het verleden te romantiseren. Bij Rebel is er de jongere broer die in de destructieve voetsporen van zijn oudere broer dreigt te volgen.

Het belang van kleine dingen

Waar de drie bekroonde films uit de hoofdcompetitie in uitblinken, is dat zij er minder op uit lijken de kijker te willen veroveren met een imposante filmische vertelling, als wel om die te betoveren in subtiliteit. Hoewel de plot in de drie films een dramatische wending neemt, ligt in de vertelstijl de nadruk op het belang van kleine dingen. In zowel Close als De acht bergen spelen de seizoenen een rol. Wie rode draden wil vinden zal de poëzie in het alledaagse moeten zoeken. Dat gaat zo.

Léo en Rémi, de boezemvrienden uit Close, leren we kennen in de zomervakantie. Ze delen elkaars fantasiewereld, slapen in elkaars bed, rennen door de dahliavelden op het tuinbouwbedrijf van Léo’s ouders. Als Léo daarna op hun nieuwe middelbare school door groepsdruk steeds meer afstand neemt van Rémi, vliegt Rémi zijn vriend op het schoolplein wanhopig aan. In de scène erna kopt een rooimachine de rode begonia’s op een veld. De aarde raakt omgewoeld: de planten ontworteld. Als Leo met zijn nieuwe, machovriendjes mee naar ijshockeytraining gaat, zien we hem in een pak dat zijn schouderpartij uitvergroot, terwijl zijn gezicht achter de tralies van zijn helm gevangen zit. Zo vervliegt de droom over de gedeelde toekomst met Rémi.

In Tori et Lokita komt Lokita, als haar asielverzoek wordt afgewezen, terecht in een afgelegen schuur waar ze gedwongen wordt wietplanten te verzorgen. Lokita is net zo illegaal als de gewassen in de plantage, die kunstmatig worden opgekweekt om te gelde te worden gemaakt: ze hebben geen vaste grond onder de voeten en het is twijfelachtig of ze ooit het daglicht zullen zien.

In De acht bergen fungeert de gletsjer als een bewaarder van herinneringen aan voorbije winters. De jongens, die elkaars tegenpool lijken, bouwen samen dammetjes, zwemmen in een bergmeer, melken koeien met de hand. Jaren later stappen ze gezamenlijk op een motor om een besneeuwde helling op te glibberen. Nog later bouwen ze op die berg samen een huis, om de verloren droom van Pietro’s vader vorm te geven. Ze delen brood, kaas en gedroogde worst.

‘Close’, ‘Rebel’ ‘Tori et Lokita’ en ‘De acht bergen’ gaan over het vinden van je plek in de wereld

Rebel is van de grote gebaren, die we gestalte zien krijgen in groots opgezette actiesequenties en stoere musicalscènes. Broederschap is machismo: wheelies en burnouts maken met motoren, overleven in oorlogsgebied. Kamal rapt over zijn innerlijke strijd, terwijl hij met zijn vriendengroep door een Brussels eethuis danst waarin de hem aan het hart gaande oorlog in Aleppo als vuur uit de oven spuwt, met dramatische, disco-achtige lichteffecten en een camera die de wereld letterlijk op zijn kop zet.

Net als Close, Rebel en Tori et Lokita gaat De acht bergen over het vinden van je plek in de wereld. Voor de onverzettelijke bergman Bruno lijkt het simpel: “Als je iets wilt, doe je het.” Pietro, de eeuwige twijfelaar, is van de omtrekkende bewegingen. Dat doen deze vier films ergens ook: het onuitsprekelijke in beelden vatten, zodat we het kunnen begrijpen.

Dichterlijk zijn ze allemaal: of het nu de vet aangezette lyriek is van Rebel of genuanceerd en subtiel zoals in de andere drie. Want aan hun gevoelens maken de mannen in De acht bergen doorgaans geen woorden vuil. Behalve dan misschien die ene avond, als ze samen zitten op hun berg en Pietro zegt: “Een vuur, twee vissen, de bergen en jij: dat mag eeuwig duren.”

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Sorry

Je bezoekt deze website via een openbaar account.
Je kunt alle artikelen lezen, maar geen producten kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische herabonnering. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met emma.reynaert@onserfdeel.be.