Publicaties
Bouwen aan een levensgroot schip uit de zeventiende eeuw
2 Reacties
© Nicolas Montard
© Nicolas Montard © Nicolas Montard
De Franse Nederlanden

Bouwen aan een levensgroot schip uit de zeventiende eeuw

Grevelingen (Gravelines) heeft meer te bieden dan de vestingen van Vauban. In deze versterkte stad wordt al twee decennia gebouwd aan de Jean-Bart, een schip uit de tijd van Lodewijk XIV. Dit archeologische experiment in de streek van Duinkerke, dat lange tijd onderbelicht bleef, krijgt nu een ruimere weerklank.

Dinsdag 1 september, ondanks het dreigende weer zijn achter de poort van de Taverne du Jean-Bart, op de weg naar Calais, enkele personen aan het werk. Links, in een smederij, zijn drie mannen bezig met het maken van spijkers op de ouderwetse manier. Niet de kleine spijkertjes van onze bouwmarkten, nee, stukken van 27 centimeter tot bijna twee meter hoog. Rechts werken twee timmerlieden aan enorme stukken, die als ze eenmaal gemonteerd zijn, de "verlengstukken" van de romp zullen vormen. Een van hen bereidt de plaatsing voor van de "vlinders", deze stukken zijn ontworpen om te voorkomen dat de natuurlijke scheuren in het hout groter worden. Het is duidelijk dat de mensen die daar aan het werk zijn heel veel ervaring hebben. Tussen de twee werkplaatsen in staat het resultaat van hun inspanningen. De romp van een enorme 57 meter lange boot steekt al enkele meters boven hun hoofd uit. “We zijn maar zes meter hoog, zegt medewerkster Albane Rebilly. Je moet je voorstellen dat dit nog maar het onderwatergedeelte zal zijn. Uiteindelijk zal het schip minstens twee keer zo hoog zijn. Zonder de masten! De hoogte van de commandotoren zal 17 meter zijn... “

Welkom in de Espace Tourville, de thuisbasis van een van de meest verbazingwekkende projecten in het noorden van Frankrijk. Hier wordt stap voor stap een schip uit de tijd van Lodewijk XIV gebouwd. Een oorlogsschip, dat 80 kanonnen kan vervoeren en dat ongeladen 1400 tot 1600 ton zal wegen. Voor de constructie van dit type van boot waren meer dan 3.000 eiken nodig. Het schip kon destijds tot 700 man aan boord nemen.

Beknopte plannen

In de zeventiende eeuw werden dergelijke schepen in drie tot vier jaar gebouwd door duizend arbeiders. In de eenentwintigste eeuw zal het project bij Grevelingen iets meer tijd vragen. In de jaren tachtig ontdekte de waterbouwkundig ingenieur Christian Cardin in de streek van Cotentin, een deel van Normandië, wrakken uit de tijd van Lodewijk XIV. Het waren vijf schepen van admiraal Tourville, die tijdens de Slag bij la Hougue in 1692 gezonken waren. Beetje bij beetje kreeg het idee vorm, totdat werd besloten om een van deze maritieme kathedralen echt na te bouwen. Voordat met de eigenlijke bouw werd begonnen, moesten er plannen worden gemaakt, maar die bestonden niet. De geheimen van de bouw van deze schepen werden op de scheepswerven doorgegeven. Een historicus en een marine-architect reconstrueerden eerst de plannen uit archeologische bronnen (de wrakken) en het album van Colbert, een document dat in het archief van de marine van Vincennes wordt bewaard en dat bestaat uit tekeningen die de constructie op een beknopte manier weergeven.

Vervolgens is er op kleine schaal een prototype gemaakt om eventuele problemen en zwakke punten te detecteren. De scheepswerf zelf werd pas begin 2000 opgestart. Het zal nog 7 tot 10 jaar duren om het schip te voltooien. "Maar we hebben de meest delicate onderdelen gebouwd, die van de romp", zegt Jean-Edouard Cardin, zoon van Christian, die zowel operationeel directeur als timmerman is. Na afloop wordt de boot naar een dok gebracht waar hij aan het publiek wordt gepresenteerd. Hij zal ook kunnen deelnemen aan Europese manifestaties.

Hoewel er om veiligheidsredenen gebruik zal worden gemaakt van moderne instrumenten, blijft deze scheepswerf in haar aanpak een echt archeologisch experiment. Eerst moesten de vormen en maten van de gebruikte nagels en haringen worden gevonden. Men moest leren hoe je de grote stukken hout kunt buigen, zonder ze te breken. Elke nieuwe stap stelt de bouwers in staat om de scheepswerven van toen beter te documenteren. "We realiseerden ons dat vroeger op zulke schepen het hout nog groen was, omdat deze boten, hoe groot ze ook waren, niet gemaakt waren om lang mee te gaan", vertelt Christian Cardin.

Een toeristisch project

Deze werf zou niet erg interessant zijn als hij enkel bestemd was voor een paar enthousiastelingen. "Ik heb het altijd gezien als een toeristisch en economisch project", zegt Christian Cardin, die zich in Grevelingen vestigde omdat de arsenalen van Lodewijk XIV zich op een steenworp afstand, in Duinkerke, bevonden. Zo kun je de scheepswerf bezoeken, de timmerlui en smeden aan het werk zien, voordat je op de boot stapt om een goed beeld te krijgen van de omvang en de complexiteit van dit project. Begeleide ontdekkingstochten (op reservering, tijdens schoolvakanties of op de Erfgoeddagen voor individuele personen, contact opnemen met de Espace Tourville voor groepen) geven ook een beter inzicht in de maritieme wereld van die tijd en van de voordelen ervan. De Espace Tourville reproduceert geleidelijk aan de panden die rond een bouwplaats te vinden waren. Er is al een taverne, waar je op bepaalde avonden kunt eten en naar concerten kunt luisteren, een rokerij om zalm te roken, er komt spoedig een bakkerij, waarom niet een microbrouwerij of een molen. Een echt historisch park, dus. Wie zich als vrijwilliger op de site wil aanmelden, is welkom.

In Frankrijk is het bekendste experimentele archeologische project het versterkte kasteel van Guédelon, in de Yonne. Het verwelkomt 300.000 bezoekers per jaar. Het aantal bezoekers van de Jean-Bart is veel bescheidener: 12.000 bezoekers in 2019, maar, de pandemie van 2020 buiten beschouwing gelaten, stijgt het aantal gestaag. Bovenal is Jean-Edouard Cardin ervan overtuigd dat het op de lange termijn gemakkelijk 200.000 bezoekers kan bereiken. "We bevinden ons op een kruispunt op de A16, tussen Engeland, België, Nederland en Frankrijk. Het project heeft de capaciteit om dit te realiseren.” Voor 2014 kreeg de werf nauwelijks steun van de overheid, maar met de komst van de nieuwe president van de agglomeratie Duinkerke, Patrice Vergriete (2014) en de president van de regio Hauts-de-France, Xavier Bertrand (2015) heeft het Jean-Bart-project een nieuwe dimensie gekregen. De twee vertegenwoordigers lijken nogal overtuigd van het belang van een dergelijke onderneming voor een gebied dat steeds meer op het toerisme gericht is (met name rond de Operatie Dynamo van 1940). Er wordt ook onderzocht in hoeverre lokale overheden zich nu kunnen inzetten om dit opmerkelijk initiatief, dat nog vaak van zich zal laten horen, te ondersteunen.

Voor bezoeken en animaties tijdens de Europese Erfgoeddagen (19-20 september), zie hier het programma.
Tarieven en schema’s vind je hier.
Dirk Van Assche

Bedankt voor de correctie, Jef.

JefVanStaeyen

beste,
Het gaat allicht om de vestingen van Vauban, en niet de vestigingen.
Met vriendelijke groet,

Aanmelden

Registreer je of meld je aan om een artikel te lezen of te kopen.

Sorry

Je bezoekt deze website via een openbaar account.
Je kunt alle artikelen lezen, maar geen producten kopen.

Belangrijk om weten


Bij aankoop van een abonnement geef je toestemming voor een automatische herabonnering. Je kunt dit op elk moment stopzetten door contact op te nemen met philippe.vanwalleghem@onserfdeel.be.