kunst

Beeldend kunstenaar Magali Reus speelt met je drang om verbanden te leggen

Visgraten die iets weghebben van een vrolijke kerstboom, een lantaarnpaal met frambozen: de Nederlandse kunstenaar Magali Reus komt via associaties tot een heel eigen universum. Betekenis en totale verwarring liggen er vlak naast elkaar.

Van een lantaarnpaal naar een gloeilamp: die associatie kun je volgen. Maar wat is de link met een framboos? Een al te snel antwoord: ze zijn alle drie beeldelementen voor een sculptuur van Magali Reus, Candlesticks (Raspberry). Natuurlijk vraag je je óók af waarom de kunstenaar ze bij elkaar heeft gebracht, al is het maar omdat de menselijke geest zo graag verbanden legt. Dat kunnen overeenkomsten zijn, maar natuurlijk ook fricties, tegenstellingen.

Candlesticks’ combinatie van lantaarnpaal en fruit roept zo’n tegenstelling op: die tussen natuur en cultuur. Alleen staan die twee helemaal niet diametraal tegenover elkaar. Reus vindt het onderscheid tussen de twee maar onduidelijk. Kijk maar naar de “geordende, huiselijke natuur”: kamerplanten en huisdieren, of bloemen en fruitschalen, die de composities van stillevens aannemen.

Reus is geboren in Nederland, maar woont en werkt intussen al ruim twee decennia in Londen. Ze is een internationaal veelgevraagd kunstenaar. Haar carrière kwam flink op stoom nadat ze in 2015 de prestigieuze Prix de Rome ontving. Er volgden solotentoonstellingen in onder meer het Stedelijk Museum Amsterdam, het Sculpture Center in New York, Bergen Kunsthall (Noorwegen), het Museum Kurhaus Kleve (Duitsland), en Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle. Inmiddels heeft ze een rijk, divers oeuvre op haar naam staan, met een aantal thematische en vormelijke rode draden.

Eén daarvan is dat Reus’ sculpturen en fotografische werken veelal doen denken aan de beeldtaal van commercie, design en massaproductie. Haar kunstwerken roepen vaak associaties op met vertrouwde gebruiksvoorwerpen, die bij nadere beschouwing vervreemdende elementen hebben. Bekend zijn de serie uitvergrote, “doormidden gesneden” cijferhangsloten Leaves (2015) en de door paardenzadels geïnspireerde werken, waaronder bijvoorbeeld Pecan Sleepers (2016-2017). Het kunstleer in die werken doet denken aan autobekleding en de motorsport: letterlijke én mechanische paardenkrachten komen in beeld.

Logisch onlogisch

Reus gaat intuïtief te werk. Ze kan nadenken over de overeenkomst tussen een sardienenblik en een valstrik, om zich vervolgens af te vragen of er valstrikken zijn voor niet-levende wezens: de wasmachine die je sokken gevangenhoudt, of het net in de sportzaal dat de basketbal vangt. Die associatieve manier van denken heeft in 2024 geleid tot een nieuwe serie sculpturen, Merlin, waarvan er enkele in Beelden aan Zee te zien zijn. Daartoe behoort onder meer Merlin (Rock and Sole): een uitvergroot sardienenblik als façade voor een frietmandje. Op de zijkant staat een reclameachtige foto van patat.

In Beelden aan Zee worden de Merlins vergezeld door de Rig-sculpturen (2025), die zowel aan sieraden als aan vishaken doen denken: verleiding en gevaar. De term “rig” draagt bovendien heel wat betekenissen: visgerei, tuigage op een schip, zelfs een booreiland. Je kunt je voorstellen dat ze deel uitmaken van een groter systeem, dat massale visvangst en -verwerking mogelijk maakt.

Tot slot zijn er de Streamers (2025), die doen denken aan de overblijfselen van vissen en andere zeedieren. Restanten van gebruiksvoorwerpen lijken deel uit te maken van hun skeletten, wat associaties oproept met plasticsoep. Maar ook nu is er een zekere verleiding, met de aantrekkelijke kleuren die hier en daar iets weghebben van een kerstboom. De drie series lijken qua thematiek in elkaar over te lopen: van het vangen tot de vis, via het inblikken, tot de overblijfselen. Op de achtergrond speelt de mens een ongeziene, maar grote rol: dit is de natuur, aangepast aan menselijke behoeften.

In Reus’ beeldtaal lijkt minstens zoveel droomlogica als rauwe werkelijkheid te zitten. Die werelden kunnen in haar verleidelijk ontregelende sculpturen naast elkaar bestaan. Ook het fysieke maakproces is bij Reus niet vastomlijnd. Ze werkt bijvoorbeeld zowel analoog als digitaal. Een deel van de productie besteedt ze uit, om bijvoorbeeld gedetailleerde 3D-prints te maken en industrieel metaal te lasersnijden. Je zou het eindresultaat “gemengde techniek” kunnen noemen, maar de kans is groot dat je daarmee de deur dichtgooit voor de toeschouwer. Reus nodigt juist uit om je te verdiepen in de (on)logica van het maakproces.

In zaalteksten en fotobeschrijvingen benoemt ze voor elk kunstwerk de verschillende materialen en technieken. Door de duizelingwekkende oplijstingen doen die meer dan eens het tegenovergestelde van verhelderen. De Candlesticks zijn bijvoorbeeld gemaakt met onder meer “hand-carved and powder coated aluminium extrusion” en “3D printed Nylon SLS”.

Een reden voor die gedetailleerde beschrijvingen is dat ze je interpretatie kunnen sturen, ook als je ze niet direct terugziet. Reus gebruikt weleens meteorietenstof, maar hoe herken je dat? Het geheel telt, maar de afzonderlijke delen misschien nog wel meer. Kleuren, materialen en de “afbeelding” contrasteren met elkaar, waardoor er vaak weer nieuwe associaties ontstaan, zoals bij de nepsynthetische materialen in combinatie met het leer van de paardenzadels.

Roos op wielen

Sinds 2019 treedt Reus ook naar buiten met fotografie. Dat deed ze voor het eerst met de serie Charges in het tijdschrift Electra: foto’s van vrachtwagens die bloemen vervoeren naar veilingen. Op hun metalen buitenkant staat meer dan levensgrote fauna gedrukt. Als kind vond ze het al prachtig om te zien hoe er bijvoorbeeld spijkertjes geslagen werden door zo’n enorme roos. Is dat eigenlijk niet heel surrealistisch, een enorme bloem die op wielen door het uitzicht rijdt? Soms kun je zo’n typische Reus-nevenschikking gewoon in het “wild” aantreffen.

Fotografie speelt al langer een rol in Reus’ praktijk. Aanvankelijk gebruikte ze al dan niet digitaal bewerkte foto’s als een detail binnen een sculptuur. In recenter werk is gaat ze explicieter om met fotografie, zoals in de serie Knaves (2021-2022): paddenstoelen tegen een synthetische, psychedelische achtergrond van T-shirts. De eindresultaten zijn onbewerkt, maar lijken toch te zijn gemanipuleerd. Ze roepen dezelfde aantrekkelijke verwarring op als Reus’ sculpturen.

De Knaves-serie presenteert ze bovendien niet met een afstandelijke glasplaat ervoor, maar met een sculpturaal kader eromheen: een fysiek anker, in Reus’ woorden. Het kader zorgt voor gelaagdheid bij het platte beeld. De dikke randen doen bijvoorbeeld denken aan kisten en laden, waardoor er nieuwe associaties ontstaan, van transporteren tot conserveren.

Reus laat zich voor haar thematiek beïnvloeden door wat haar in het dagelijkse leven bezighoudt. Ze interesseert zich bijvoorbeeld voor genetische manipulatie, dat ze ziet als het beeldhouwen van bijvoorbeeld fruit, om de oogst weerbaarder te maken tegen bacteriën. De modificaties zorgen ook voor een andere visuele indruk, bijvoorbeeld doordat de grootte van het fruit is aangepast. Je kunt net zo goed een trui eten, grapt Reus, zo synthetisch is voedsel vaak. Je weet niet wat er met je appel is gebeurd voordat je die überhaupt in handen hebt: van het kweken tot het vervoer naar de supermarkt.

De sky is niet de limit

Meer dan om de vraag of genetische manipulatie goed of slecht is, gaat het Reus erom bij te dragen aan het bewustzijn over de onzichtbare processen die de natuur “beeldhouwen”. En er mag best ruimte zijn voor verwondering en humor: de serie wandsculpturen Clementine (2023) doet onmiskenbaar denken aan honing en jam in potjes, met een geborduurd etiket eromheen.

Reus’ versies daarvan hebben een label dat gemaakt is van gepoedercoat en ge-airbrusht metaal, waardoor de uitstraling een stuk kunstmatiger is. Bovendien hebben de potten groteske afmetingen aangenomen. Die combinatie van materialen, productietechnieken en schaalvergroting is een onmiskenbare, plagerige verwijzing naar producten die als ambachtelijk en authentiek gepresenteerd worden, maar dat nauwelijks nog zijn.

Maar: dat er in Clementine (Moon Chorus) (2023) meteorietenstof is verwerkt, zorgt dan toch weer voor een stukje verwondering. Is zelfs de sky niet de limit?

Ook de Candlesticks passen perfect in die nieuwe richting van Reus’ oeuvre. Je zou de combinatie van gloeilamp en fruit kunnen zien als een metafoor voor de hoeveelheid stroom die nodig is voor de fruitteelt. De etenswaren zijn vervaardigd van gips – een klassiek beeldhouwersmateriaal, en een subtiele maar duidelijke verwijzing naar de menselijke hand in de natuur.

Op die manier kan de nevenschikking van verschillende werkelijkheden toch een inzicht geven in verborgen werelden en fenomenen. Misschien denk je door Reus’ beelden, als je straks in de supermarkt frambozen, peren of maïskolven koopt, toch even aan hoe die producten gemodificeerd zijn, hoeveel stroom er voor hun teelt is gebruikt, of welke vrachtwagen ervoor heeft gezorgd dat jij ze nu in je handen hebt.

De solotentoonstelling Tales and Reals van Magali Reus is nog tot en met 3 mei te zien in Museum Beelden aan Zee (Den Haag). In Kunstmuseum Den Haag zijn twee sculpturen uit de Candlesticks-serie te zien in de hal op de begane grond, waaronder Candlesticks (Ultraviolet Fool) (Raspberry).

Dit artikel is eerder in Franse vertaling gepubliceerd in Septentrion #9 (2024). De tekst is op een aantal punten aangepast en uitgebreid, met het oog op de tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee.

• Beelden aan Zee
• Kunstmuseum Den Haag
• Magali Reus