kunst, literatuur

Acteur Albert Mol had groot succes met boeken als ‘Wat zien ik…?’, maar schreef die niet zelf

Acteur Albert Mol werd in de jaren 1970 en ’80 een bekende Nederlander van formaat dankzij de tv-quiz Wie van de drie?. Hij publiceerde ook tien boeken, met het verfilmde Wat zien ik…? als populairste titel. Uit ongepubliceerde egodocumenten blijkt dat niet Mol maar zijn uitgever Gerard Tiebosch die succesvolle boeken schreef.

Sommige mensen zien in Albert Mol (1917-2004) een voorbeeld om uit de kast te komen, ja zelfs een voorvechter voor homoseksualiteit, omdat hij in 1969 op tv uitkwam voor zijn geaardheid in het praatprogramma Een groot uur U van Koos Postema. Toch was Mol was zeker niet de eerste: vormgever Benno Premsela was hem in 1964 al voorgegaan in het actualiteitenprogramma Achter het Nieuws.

Andere mensen vinden hem dan weer allerminst emancipatoir vanwege zijn overdreven nichterige gedrag. In ieder geval viel hij op door zijn flamboyante verschijning en voor zijn tijd ongewone openheid over zijn homoseksualiteit.

Vanaf 1935 begint Albert Mols carrière als acteur, en net na de Tweede Wereldoorlog werkt hij samen met cabaretier Wim Sonneveld. Mol speelt onder andere in de beroemde film Fanfare (1958) van Bert Haanstra en duikt later op in diverse tv-programma’s.

Zijn grootste bekendheid heeft hij te danken aan zijn jarenlange optreden als panellid van de populaire tv-quiz Wie van de drie? Daarin moeten vier panelleden raden wie van de drie kandidaten daadwerkelijk het beroep uitoefent dat ze alle drie beweren te doen. Mol zit van 1971 tot 1983 in het programma staat er bekend om zijn hilarische uitspraken.

In 1965 komt Mols eerste boek uit bij uitgeverij Born: Wat zien ik…?. In korte verhalen vertelt Blonde Greet daarin over haar eigenaardige, waargebeurde belevenissen als prostituee. Het boek heeft een hoog onderbroekenlolgehalte, maar is een groot succes. Er komen meer dan dertig herdrukken, en een liveplaat met sketches uit het boek en vier liedjes over prostitutie gezongen door Hetty Blok (1969). Er verschijnt ook een Engelse vertaling: Memoirs of an Amsterdam streetwalker (1967), met een uitgebreid nawoord van de Amerikaanse seksuoloog Albert Ellis, die in een twintigtal pagina’s een verklaring geeft voor het gedrag van de “moderne prostituee”. In 1971 wordt Wat zien ik…? verfilmd door Paul Verhoeven.

Er volgen nog meer titels met verhalen van Blonde Greet, zoals Haar van boven… (1968). Die boeken kunnen we misschien niet tot de hoogtepunten in de Nederlandse literatuur rekenen, maar hun succes is overweldigend. Nog in 2006 wordt er van Wat zien ik…? een musical gemaakt en verschijnt er een drieëndertigste herdruk.

Mols boeken zien het licht bij verschillende uitgeverijen, maar eigenlijk gaat er slechts één man achter schuil: uitgever Gerard Tiebosch (1919-1995), of Tib voor intimi. Hij leert Mol kennen via zijn vrouw, actrice Hetty Blok (1920-2012), die bekend is van de iconische serie Ja zuster, nee zuster (1966/68) en die een van Albert Mols beste vriendinnen is.

Aan Hetty en haar echtgenoot Gerard vertel Mol vele verhalen over zijn vermeende blonde buurvrouw, een prostituee. Gerard Tiebosch ziet er wel iets in om een boek uit te geven met die verhalen, want de bekendheid van Mol zal het boek vast een commercieel succes maken.

Er is wel een probleem: Albert Mol kan helemaal niet schrijven. Zelf zegt Mol in zijn autobiografische Mengele broek en pintje billen dat hij op school intellectueel bepaald niet uitblinkt, om het zachtjes uit te drukken.

Toebosch zoekt een oplossing: Albert vertelt zijn verhalen op zijn eigen oorspronkelijke wijze, Tiebosch neemt die verhalen op, werkt ze uit, maakt er een boek van en geeft het een titel. Zo gezegd, zo gedaan. De waarheid wordt niet verklapt, zodat er geen belangenverstrengeling lijkt te zijn tussen de uitgeverij van Tiebosch en Albert Mol. Ook de boeken die nadien verschijnen bij diverse uitgeverijen zijn eigendom van Tiebosch. Albert Mol heeft zelf geen letter op papier gezet. Dat blijkt uit ongepubliceerde egodocumenten van Hetty Blok die ik heb ingezien en die ik onderaan in dit artikel citeer.

Als acteur blijft Albert Mol populair bij een zeker publiek, en in 2023 is de musical De mol en de Paradijsvogel in première gegaan. Daarin krijgt Albert Mol als historische figuur opnieuw een hoofdrol (vertolkt door Laus Steenbeke), samen met een Syrische vluchteling die als dragartiest optreedt. Beiden zijn op zoek “naar een plek om zichzelf te kunnen zijn”, volgens de aankondiging. De voorstelling krijgt lovende recensies. Maar zonder Gerard Tiebosch zouden Mols boeken, de film van Paul Verhoeven en die recente musical nooit het licht hebben gezien.

Het onderstaande citaat komt uit nooit eerder gepubliceerde egodocumenten van Hetty Blok:

[Mijn man Gerard Tiebosch wilde…] zijn kantoor graag in Amsterdam hebben en werd directeur van Uitgeverij Born, in de van Eeghenstraat. Albert Mol […] vertelde al meer dan 30 jaar verhalen over Blonde Greet, een Amsterdamse prostituée. Zij had klanten met ongewone verlangens. Er werd altijd geroepen dat hij die verhalen moest opschrijven. Verscheidene vrienden o.a. [uitgever] Max Nord boden hun hulp aan. Maar nooit iets van gekomen. Mijn man zette Albert achter een microfoon en zei: ‘Vertel hier je verhalen in de microfoon. Ik ga er even vandoor. Als ik terugkom is er een hoofdstuk af.’ Als zodanig werd hij ghostwriter van Albert Mol.

In één van de verhalen krijgt Greet bezoek van een middelbaar mijnheertje dat zich verkleedt als ouderwets dienstmeisje in een correct zwart japonnetje, met een wit kanten schortje, halfhoge hakken en een kanten hoofdstukje. In dit kostuum ging hij stof afnemen met een plumeau. Greet veegde dan met haar wijsvinger over een kastje en riep: ‘wát zién ik? …stof!’ en gaf hem een gevoelige tik met een stok? Op zijn bil. Na enige keren ‘kwam hij tot zijn gerief’. En zo waren er nog meer zonderlinge gevallen. Albert wilde zijn boek ‘Verhalen van Blonde Greet’ noemen, maar mijn man gaf het de naam ‘Wat zien ik…?’ Ook benoemde hij de hoofdstukken op geestige wijze. Als directeur van uitgeverij Born maakte hij er met zorgvuldig opschonen en professionaliseren een boek van. Het werd een succes fou. (…)

Mijn man opende een geblokkeerde bankrekening voor Albert die meestal wat er aan de voorkant binnenkwam, er aan de achterzijde weer uitgooide. (…) Er werd voor 37.500 gld [omgerekend 1.360.000 euro volgens het CBS] een Twentse boerderij met strodak gekocht in Laren Gelderland. ‘Omdat Hetty je wekenlang aan het boek heeft afgestaan, is de boerderij van ons drieën’, zei Albert. Ik heb er herhaaldelijk gelogeerd.

• Albert Mol
• musical
• Paul Verhoeven